Emek, tasarım ve özgünlük çağı

Bir ürünün değerini ilk bakışta anlatan kodlar değişiyor. Logoların ve kolayca tanınan sembollerin yerini kumaşın niteliği, kusursuz işçilik, özgün bir silüet ve yıllar içinde oluşan tasarım dili alıyor. Tüketicinin beklentileri de bu değişime eşlik ederken emek, hikaye ve zamansızlık lüksün yeni ölçütleri arasında öne çıkıyor. Türkiye açısından tartışmanın bir başka boyutu ise güçlü tekstil üretim kapasitesinin kendi adıyla değer yaratan küresel markalara dönüşmesi. Dice Kayek'in Kurucusu Ece Ege ile görünür logolardan görünmeyen emeğe uzanan lüks anlayışını, couture'ün değerini, özgün tasarım dilini ve Türkiye'nin marka yaratma potansiyelini konuştuk.

* Logo yerine emeğin öne çıktığı yeni lüks anlayışında, görünür logolar geri çekilirken bir ürünün değerini artık hangi kodlar anlatıyor?

Bizim için bir ürünü lüks yapan şey, üzerindeki logo değil, arkasındaki düşünce ve emek. İmkansız görünen bir formu, kalıbı olmayan heykelsi bir silüeti gerçeğe dönüştürmek için yapılan o ince mühendislik... İşte gerçek lüks budur. Malzemenin kalitesi, dikişin kusursuzluğu, bir parçanın taşıdığı hikaye... Bir ürünü 'pahalı' olmaktan çıkarıp 'lüks' kategorisine taşıyan tam da bunlar.

* Tüketicinin lüksle kurduğu ilişkideki bu değişimin arkasında hangi dinamikler var?

Sessiz lüks, bağırmayan ama duruşuyla, kumaşının dokusuyla, dikişinin kusursuzluğuyla kendini belli eden, sahibine kendini özel hissettiren zamansız bir zarafettir. Bugün tüketici artık sadece bir kıyafet değil, bir sanat eseri, bir miras satın almak istiyor. Bu değişimin arkasında, insanların hızlı üretilen ve hızlı tüketilen nesnelerden çok, emek verilmiş, az üretilmiş ve gerçek bir hikayesi olan parçaların parçası olmak istemesi var.

* Görünmeyen emeğin, bir ürünün ekonomik değerindeki karşılığı nasıl oluşuyor?

Bugün couture terimi çoğu zaman uzun gece elbiseleriyle özdeşleştirilse de, aslında bundan çok daha kapsamlı ve zanaat temelli bir moda tekniği. Sadece gece elbiseleri değil, günlük bir tayyör bile bu tekniklerle couture olabilir; bu tekniklerle dikilen bir ceket ütü bile istemez. Kumaş seçiminden kalıba, el işçiliğinden üretim süresine kadar bu görünmeyen emek, bir ürünün gerçek değerini oluşturur. Fiyat etiketi bunun sadece bir yansıması...

* İmzanın isimden çok silüette okunmaya başladığı bir dönemde, tasarım dilinin kendi başına tanınabilir bir kimliğe dönüşmesi ile modanın sürekli değişim dürtüsü karşısında zamansızlığını koruması arasındaki denge nasıl kuruluyor?

Başlangıç noktamız olan beyaz koton poplin bizim vazgeçilmezimiz. Mimari silüetler, konstrüksiyonla hacim kazandıran katlama sanatı, kontrast kumaşların bir arada kullanımı ve kusursuz el nakışı... Bunlar bir isimden çok daha güçlü bir imza haline geldi. Bir giysi estetik, kavramsal ve özgün bir yapı içinde tasarlanmış, emek harcanmış ve yaratıcı bir ifadeyle fikir taşıyorsa, tasarımcının imzası artık etikette değil, o silüetin kendisinde okunur. Bizim için bu tasarım dilini korumanın yolu da zamansızlık ve el işçiliğinden geçiyor. Moda dünyası inanılmaz bir hızla tüketim odaklı bir yapıya evrildi. Ancak biz her zaman zamansızlık ve el işçiliği kavramlarına inandık. Bir parça yalnızca belirli bir sezonu temsil etmek yerine yıllar sonra hâlâ arzulanabiliyor ve farklı biçimlerde giyilebiliyorsa, bizim için zamansızdır. Denge de tam burada kuruluyor. Yenilenme silüetlerde, kumaşlarda ve renklerde olabilir; ama tasarımın temelindeki karakter ve kalite hiç değişmemeli. Böylece tasarım dili bir yandan kendini yenilerken diğer yandan onu tanınabilir kılan imzasını koruyor.

* Üretim gücünden marka değerine geçişte Türkiye'nin eksik halkası ne? Dünya ölçeğinde güçlü bir üretim kapasitesine sahip Türkiye neden aynı ölçekte lüks markalar çıkaramıyor?

Türkiye'nin tekstildeki gücü tartışmasız: Cumhuriyet'in sanayileşme sürecinden bugüne, kalite, kapasite ve nitelikli işçilikle dünyanın önemli üretim merkezlerinden biri haline geldi. Ancak bu üretim gücünü kendi adıyla değer yaratan büyük bir lüks markaya dönüştürme konusunda aynı başarıyı henüz gösteremedik. Buradaki mesele üretim kabiliyetinin eksikliği değil; üretimden markaya geçişin gerektirdiği zihinsel, finansal ve zamansal dönüşümün yeterince gerçekleşmemiş olması. Lüks marka yaratmanın ilk koşulu belki de sermayeden önce sebat: Yapılan yatırımların geri dönüşü çoğu zaman kısa vadede gerçekleşmiyor. İkinci unsur ise sermaye, ama bu yalnızca finansal değil, aynı zamanda bir 'zaman sermayesi.' Tasarım, yaratıcı yönetim, uluslararası dağıtım ve iletişime yapılan yatırımlar, karşılığı alınmadan önce yıllarca sürdürülmeli. Lüksün merkezinde üretim kadar yaratıcılık da var; tüketici markayı logosundan önce tasarımından ve hikayesinden tanıyor. Türkiye'nin Anadolu zanaatları ve Osmanlı Cumhuriyet estetik mirası gibi çok güçlü kültürel kaynakları var. Önemli olan bunları olduğu gibi taşımak değil, çağdaş bir lüks diline dönüştürebilmek. Yolumuz; uzun vadeli sermaye, sabır, güçlü tasarım ve kendi kültürel hikayemizi çağdaş bir marka diline dönüştürmekten geçiyor.

* Maksimalizm ve sessiz lüks gibi iki farklı estetik anlayışın aynı dönemde karşılık bulması, tüketicinin zevkleri ve lüks algısında nasıl bir değişime işaret ediyor?

Bugün moda dünyasında maksimalizm ile sessiz lüksün aynı anda trend haline gelmesi, bana göre insan zevkinin ne kadar öznel olduğunun bir göstergesi. Bazı insanlar abartılı, katmanlı ve ilk bakışta dikkat çeken tasarımları tercih ederken, bazıları da tam tersine bu gösterişten uzaklaşıp daha sade, yalın ve geri planda kalan bir giyim anlayışına yönelebiliyor. Dolayısıyla birbirine zıt görünen bu iki eğilimin aynı dönemde yükselişte olması aslında şaşırtıcı değil; çünkü moda ve estetik algısı, nihayetinde kişiden kişiye değişen, tamamen göreceli bir mesele.

* Kalite ve özgünlüğün daha fazla önem kazandığı lüks dünyasında hangi değişimler kalıcı olacak, hangi eğilimler güç kazanacak ya da etkisini kaybedecek?

Bugün lüks moda sektöründe bazı eğilimlerin etkisini kaybederken, bazılarının ise giderek güç kazandığı bir dönüşüm noktasındayız. Lüks tüketicisinin beklentileri de bu süreçte çok daha belirgin hale geliyor. Tüketiciler için vazgeçilmez unsurların başında artık tartışmasız bir şekilde kalite geliyor. Bunun yanı sıra özgün desenler ve tasarımlar, markanın DNA'sını yansıtan ayırt edici detaylar, nitelikli materyaller ve üstün kaliteli kumaşlarla oluşturulan koleksiyonlar önümüzdeki dönemde daha da önem kazanacak. Bu değerleri koruyan ve tasarım anlayışının merkezine yerleştiren markalar, sektördeki konumlarını sağlamlaştırarak geleceğe çok daha güçlü bir şekilde ilerleyecekler. Buna karşılık, kendine özgü ve ayırt edici bir kimlik oluşturamayan ya da tüketicinin giderek yükselen kalite beklentisini karşılayamayan markaların etkilerini zaman içinde kaybetmeleri kaçınılmaz görünüyor. Lüksün geleceğinde belirleyici olan yalnızca görünürlük ya da marka bilinirliği değil; özgünlük, güçlü bir marka kimliği ve her şeyden önce tavizsiz bir kalite anlayışı olacak.