Sanat Tarihçisi, Dijital Sanatçı Hakan Yılmaz, Platin Dergisi Haziran 2026 sayısında konuk yazar oldu. Yılmaz, yazısında dijital sanat olgusunu ele aldı. İşte o yazı:

Rönesans'ta fırçaydı, bugün algoritma... Sanat ve teknoloji tarih boyunca birbirine mesafeli değil, tam aksine iç içe geçmiş iki kavram olarak var oldu. Rönesans döneminde sanatçılar, kimyagerlerle birlikte yağlı boyayı geliştirdi; veterinerlerle fırça formunu, tekstil mühendisleriyle tuvali şekillendirdi. Bugün benzer bir kırılma noktasındayız. Tek fark, bu kez simyanın yerini yapay zeka, fırçanın yerini ise algoritmalar aldı.

'BU SANAT MI?' SORUSU YİNE SAHNEDE

Sanatçılar artık verilerden duygu yaratıyor. Estetik bir formu kodlarla var ediyor. Tıpkı geçmişte olduğu gibi, "Bu sanat mı?" sorusu yine gündemde. Sanat tarihinde bu tür sorguların ardından hep bir devrim gelir. Dijital sanat, şu an çağdaş sanatın bir uzantısı gibi görünse de; veri sanatı, generative art, kripto sanat gibi alt kollarıyla kendi dönemini yaratıyor.

YAPAY ZEKA FİKİR ÜRETMEZ, İSTATİSTİK YAPAR

Yapay zekanın sanattaki rolü ise genellikle abartılıyor. Aslında ortada 'yapay zeka'dan çok, istatistik bilimi var. Görsel üreten modellerin büyük bölümü, benzer verilerden benzer sonuçlar çıkarıyor. Bu da zamanla birbirine benzeyen, estetik olarak 'kusursuz ama ruhsuz' işler doğurabiliyor.

ESTETİK DEĞİL, SÜREÇ KAYBOLUYOR

Esas tehlike, özgünlükten çok süreç kavramının silinmesinde yatıyor. Bir fikri üretip onunla boğuşmak yerine, doğrudan sonuç odaklı bir yapay üretim süreci, sanatsal derinliği seyreltme riski taşıyor.

NFT, SANAT KURAMINI DEĞİL; PAZARI ETKİLEDİ

NFT'ler teknik olarak sanat dünyasında devrim niteliği taşısa da, kuramsal olarak çok da sarsıcı bir etkisi olduğunu düşünmüyorum. Asıl gücü, dijital sanatın yatırım aracı olarak görünürlük kazanmasında. 2021'de NFT pazarının ulaştığı 608 milyon dolarlık hacim, bunun somut bir göstergesi. Yine de eğitimsiz ve spekülatif yaklaşımın hakim olduğu bir dönemden geçiyoruz.

SANATÇI ARTIK TIPKI BİR DOKTOR GİBİ ÇALIŞIYOR

Dijital sanatçı kimliği de bu hızla değişiyor. Artık bir sanatçının güncel kalabilmek için doktorlar gibi düzenli olarak makale okuması, prototipleri takip etmesi gerekiyor. Üretim etiği değişiyor demek yerine, sanatçıların değişime ayak uydururken kendilerini dönüştürmek zorunda kaldığını söylemek daha doğru.

BİRİCİKLİK DEĞİL, GÖRÜNÜRLÜK ÖNE ÇIKIYOR

Görünür olmak, neyle ve nasıl ürettiğinizden daha önemli hale geliyor. Sanatın biricikliği değil, kimlerle ve nerede sergilendiği konuşuluyor. Sanatçılar artık ne ürettiklerinden çok, dijital dünyada nasıl konumlandıklarıyla tanımlanıyor.

DİJİTAL SANATIN KALBİ BU TOPRAKLARDA ATIYOR

Dünyanın en iyi dijital sanatçılarının önemli bir bölümü Türkiye'den çıkıyor. Refik Anadol, Murat Pak, Onur Şentürk, Candaş Şişman gibi isimler küresel ölçekte trend belirliyor. Bu isimlerin başlattığı estetik ve teknik akımlar var. Türkiye, bu anlamda avantajlı bir zemine sahip. Geleneksel sanat altyapısının güçlü olmadığı ülkelerde dijital sanatlar daha hızlı yükselebiliyor. Türkiye, Dubai, Amerika, Rusya ve Katar gibi ülkeler bu dönüşüm trenini kaçırmak istemiyor.

(Sanat Tarihçisi, Dijital Sanatçı Hakan Yılmaz)