Türkiye gastronomisi küresel sahneye çıkıyor

Bir şehri anlamanın en doğrudan yolu çoğu zaman sofradan geçer. Çünkü bir tabak yalnızca bir yemek değil içinde coğrafyanın, üretimin, kültürün ve hafızanın izlerini taşır. Bugün dünya şehirleri de tam olarak bu izler üzerinden birbirinden ayrışıyor. Artık bir destinasyonu güçlü kılan unsurlar arasında gastronomi başlı başına belirleyici bir rol oynuyor. Türkiye bu anlamda oldukça güçlü bir zemine sahip. Anadolu'nun çok katmanlı mutfak kültürü, zengin ürün çeşitliliği ve farklı şehirlerin kendine özgü gastronomi kimliği, ülkenin bu alandaki potansiyelini her geçen gün daha görünür kılıyor. Uluslararası rehberlerin Türkiye'ye girişi, gastronomi etkinliklerinin artması ve şehirlerin kendi mutfak hikayelerini daha net anlatmaya başlaması bu dönüşümün önemli adımları arasında yer alıyor. Gastromasa'nın kurucusu ve gastronomi girişimcisi Gökmen Sözen, bu dönüşümü yalnızca restoranlar üzerinden değil; şehir ekonomileri, üretici ağları ve uluslararası gastronomi ilişkileri üzerinden okumak gerektiğini düşünüyor. Sözen ile gastronominin şehirler için nasıl bir stratejik değere dönüştüğünü, Türkiye'nin bu alandaki konumunu ve gelecekte nasıl bir yol izlenmesi gerektiğini konuştuk.

*Michelin Rehberi'nin Türkiye'ye gelişi ve ardından Gault&Millau gibi uluslararası gastronomi rehberlerinin Türkiye'de yer almaya başlaması sektör için nasıl bir etki yarattı?

Öncelikle bu rehberler, Türkiye'de uzun yıllardır güçlü olan gastronomi kültürünü uluslararası referans sistemleriyle buluşturdu. Biz de Gault&Millau Türkiye Gastronomi Rehberi'ni ülkemize kazandırarak restoranları derecelendiren ve sektörü motive eden güçlü bir referans sistemi oluşturduk. Bu rehber aracılığıyla Türkiye gastronomisinin zenginliğini, şehirler arasındaki çeşitliliği ve yükselen şef kuşağını uluslararası bir referans diliyle görünür kılmayı hedefledik. Bugün üçüncü edisyonuna ulaşan Gault&Millau Türkiye Rehberi'nin 11 farklı şehirde 350'nin üzerinde restoranı kapsaması da bu potansiyelin ve çeşitliliğin ne kadar güçlü olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Bu rehber aynı zamanda Türkiye'nin gastronomi haritasını daha görünür kılan, şehirler arasındaki mutfak çeşitliliğini ortaya koyan ve sektörde kalite standartlarını güçlendiren önemli bir referans noktası haline geldi. Türkiye gastronomisinin sahip olduğu kültürel miras, güçlü ürün çeşitliliği ve yaratıcı şef kuşağıyla uluslararası gastronomi sahnesinde çok daha güçlü bir yer edineceğine inanıyoruz.

*Dünyada gastronomi giderek şehir ekonomilerinin önemli bir parçası haline geliyor. Türkiye'de gastronominin turizm, yatırım ve şehir markalaşmasına nasıl bir katkı sağladığını düşünüyorsunuz?

Bugün şehirler yalnızca mimarileri ya da doğal güzellikleriyle değil; mutfak kimlikleriyle de anılıyor. Gastronomi, şehir ekonomilerinin güçlü kaldıraçlarından biri haline geldi. Çünkü bir şehrin gastronomisi yalnızca yeme içme alanını değil, konaklama, perakende, etkinlik ekonomisi ve üretici ağlarını da etkileyen geniş bir değer yaratıyor. Türkiye'de bu potansiyelin çok güçlü olduğuna inanıyorum. İstanbul bunun en görünür örneği ama tek örnek değil. Bodrum, Urla, Gaziantep, Antalya ve Kapadokya gibi şehirler gastronomi üzerinden güçlü bir destinasyon değeri üretebilecek kapasiteye sahip. Önemli olan gastronomiyi turizmin yan unsuru olarak değil, şehir markalaşmasının merkez unsurlarından biri olarak ele almak.

*Gastromasa gibi platformlar dünyanın farklı ülkelerinden şefleri İstanbul'da buluşturuyor. Bu temasların Türkiye gastronomisinin küresel şef ağlarındaki konumuna nasıl bir etkisi oldu?

Gastromasa'yı kurgularken onu yalnızca bir konferans değil, yaşayan bir fikir ve ilişki platformu olarak düşündük. Çünkü gastronomi dünyasında kalıcı etki yalnızca sahnede kurulan görünürlükle değil sahne dışında kurulan ilişkilerle oluşur. Dünyanın farklı ülkelerinden şeflerin, üreticilerin ve sektör profesyonellerinin İstanbul'da bir araya gelmesi Türkiye gastronomisinin küresel şef ağları içindeki görünürlüğünü önemli ölçüde artırdı. Uluslararası şefler Türkiye'ye geldiklerinde yalnızca konuşma yapmıyor; ürünle, üreticiyle ve yerel kültürle temas kuruyor. Bu temas uzun vadeli iş birliklerine ve karşılıklı ilhama dönüşüyor. Bu vizyon doğrultusunda Gastromasa'yı 2024 yılında Londra'da da gerçekleştirdik; şimdi ise ikinci edisyonunu gerçekleştirmek için çalışmalarımıza başladık. Amacımız Türkiye'de kurduğumuz gastronomi ekosistemini dünya gastronomi merkezleriyle daha güçlü bağlar kuran bir platforma dönüştürmek. Önümüzdeki dönemde Gastromasa'yı Dubai ve İspanya gibi ağırlama ve gastronomi alanında öne çıkan destinasyonlarda da gerçekleştirmeyi planlıyoruz.

*Türkiye gastronomisinin bugün net bir ulusal vizyonu olduğunu düşünüyor musunuz? Devlet, özel sektör ve şef ekosistemi arasında yeterli bir koordinasyon var mı?

Türkiye gastronomisinin güçlü bir potansiyeli ve zengin bir kültürel mirası var. Ancak bu potansiyelin tamamını ortak ve net bir ulusal vizyon etrafında topladığımızı söylemek için hâlâ alınması gereken bir yol olduğunu düşünüyorum. Son yıllarda uluslararası rehberlerin gelişi, gastronomi etkinliklerinin artması ve şehirlerin mutfak hikayelerini daha bilinçli anlatmaya başlaması önemli gelişmeler. Ancak kalıcı etki yaratmak için devlet, özel sektör, yerel yönetimler, üreticiler ve şef ekosistemi arasında daha güçlü bir koordinasyon gerekiyor. Gastronomide gerçek başarı, güçlü bir ekosistem anlayışıyla ortaya çıkıyor.

*Son yıllarda yabancı şeflerin Türkiye'ye olan ilgisinin yükseldiğini görüyoruz. Bu sizce kalıcı bir dönüşümün işareti mi, yoksa dönemsel bir trend mi?

Sözen Group olarak yıllardır özellikle Gastromasa aracılığıyla dünya gastronomi sahnesiyle güçlü bir bağ kuruyoruz. Bu platform sayesinde uluslararası şefler, restoran sahipleri ve sektör profesyonelleriyle oluşan güçlü network, Türkiye'nin gastronomi dünyasıyla kurduğu ilişkiyi her yıl daha da derinleştiriyor. Buna ek olarak uluslararası restoran derecelendirme sistemlerinin Türkiye'de yer almaya başlaması da bu ilgiyi güçlendiren önemli bir unsur oldu. Bu yapı, Türkiye'yi global gastronomi haritasında daha görünür kılarken, uluslararası şeflerin ve sektör profesyonellerinin Türkiye'yi daha yakından tanımasına ve burada daha güçlü bağlar kurmasına zemin hazırlıyor. Gelen şefler Türkiye'yi hem ziyaret ediyor hem de yerel ürünleri tanıyor, üreticilerle temas kuruyor ve Anadolu'nun mutfak hikayelerini keşfediyor. Bu tür bağlar kurulduğunda ilgi geçici olmaktan çıkar ve sürdürülebilir bir ilişkiye dönüşür.

*Gastrodiplomasi birçok ülkenin kültürel stratejisinin parçası haline geldi. Türkiye gastronomisinin uluslararası ilişkiler ve kültürel diplomasi açısından nasıl bir rol oynayabileceğini düşünüyorsunuz?

Gastronomi bir ülkenin kendini dünyaya anlatmasının en güçlü yollarından biri... Çünkü yemek kültürel sınırları en hızlı aşan alanlar arasında yer alıyor. Bir tabağın içinde tarih, coğrafya ve üretim kültürü vardır. Türkiye'nin anlatabileceği çok güçlü bir hikaye var: Ürün çeşitliliği, kadim üretim yöntemleri ve çok kültürlü mutfak hafızası. Bu hikaye yalnızca restoranlar üzerinden değil; festivaller, rehberler, yayınlar ve uluslararası platformlar aracılığıyla da anlatılabilir. Doğru stratejiyle gastronomi Türkiye için güçlü bir kültürel diplomasi aracına dönüşebilir.

*Dünyada güçlü gastronomi hareketlerinin arkasında üreticiler ve yerel ürün politikaları bulunuyor. Türkiye'de şefler, üreticiler ve gastronomi ekosistemi arasında yeterince güçlü bir bağ kurulduğunu düşünüyor musunuz?

Bu bağın son yıllarda güçlendiğini düşünüyorum ancak henüz olması gereken seviyede değil. Türkiye çok güçlü bir üretim coğrafyasına sahip fakat uzun yıllar boyunca üretici ile şef arasındaki ilişki yeterince görünür değildi. Bugün şeflerin yerel ürünlere ve mevsimselliğe daha fazla önem verdiğini görüyoruz. Ancak bu ilişkinin daha yapısal biçimde desteklenmesi gerekiyor. Çünkü güçlü gastronomi hareketleri yalnızca iyi şeflerle değil, güçlü üretim ağlarıyla büyür.

*Gastronomi turizmi artık yalnızca büyük şehirlerle sınırlı değil. Sizce İstanbul dışında Türkiye'de hangi şehirler güçlü bir gastronomi destinasyonu haline gelebilir?

Türkiye bu açıdan son derece zengin bir ülke. Gaziantep güçlü bir gastronomi hafızasına sahip. İzmir ve Urla hattı yerel ürün ve çağdaş mutfak dili açısından dikkat çekiyor. Antalya gastronomiyi turizmle daha güçlü bağlayan bir modele doğru ilerliyor. Muğla ve Nevşehir de yerel ürün kültürü ve bağcılık üzerinden önemli bir potansiyel taşıyor. Adana mutfağı...Türkiye'de gastronomi turizminin geleceğinin çok merkezli olacağına inanıyorum. Çünkü her şehrin kendine özgü ürünleri, hikayesi ve sofra kültürü var.

*Türkiye gastronomisinin dünyaya anlatabileceği en güçlü hikaye sizce nedir? Türkiye'nin kendi özgün gastronomi modelini oluşturma potansiyelini nasıl görüyorsunuz?

Türkiye gastronomisinin dünyaya anlatabileceği en güçlü hikaye, sahip olduğu kültürel ve coğrafi çeşitliliği çağdaş bir anlatıyla birleştirebilme kapasitesidir. Anadolu'nun farklı bölgelerinde gelişen mutfak kültürü, yerel ürünlerin zenginliği, üretici geleneği ve sofraya yüklenen misafirperverlik anlayışı bu hikayenin temelini oluşturuyor. Bizim gücümüz yalnızca iyi restoranlar açmak değil; toprağın hafızasını, yerel üretimi ve kültürel birikimi aynı sofrada buluşturabilmek. Biz de Gault&Millau Türkiye ile Türkiye'nin gastronomi haritasını daha geniş bir perspektifle ortaya koymayı hedefliyoruz. Farklı şehirlerdeki restoranları, genç şefleri ve yerel mutfakları aynı çatı altında görünür kılan bu yapı, Türkiye'nin gastronomi sahnesinin ne kadar zengin ve çok katmanlı olduğunu uluslararası ölçekte anlatma imkanı sunuyor. Türkiye'nin kendi özgün gastronomi modelini oluşturma potansiyelinin de oldukça güçlü olduğuna inanıyorum. Çünkü Türkiye yalnızca modern restoran projeleriyle değil, üreticileri, yerel ürünleri, mutfak kültürünün tarihsel derinliği ve genç şef kuşağının yaratıcılığıyla birlikte bütüncül bir gastronomi ekosistemi sunuyor. Bu ekosistemin doğru platformlarla görünür hale gelmesi, Türkiye'nin uluslararası gastronomi sahnesinde kendine özgü ve güçlü bir konum oluşturmasını sağlayacak.

(Gastromasa'nın kurucusu ve gastronomi girişimcisi Gökmen Sözen)