ABD'den bir analiz: 'Trump bu kez farklı olabileceğini savunuyor'

ABD Başkanı Donald Trump, henüz bir gün önce İran'a tehditler savurmuş ve "ABD bu gece İran'a çok sert bir darbe indirecek. Çok da uzak olmayan bir gelecekte Hark Adası'nı ve diğer petrol altyapı noktalarını ele geçireceğiz ve tıpkı Venezuela'da olduğu gibi petrol ve doğal gaz pazarlarının tam kontrolünü ele alacağız" demişti. Ancak Trump bu açıklamasından geri adım attı ve İran'la anlaşma belgesinin son halinin hazırlandığını belirterek, "Belgelerin son halinin hazırlanması sürecinden geçiyoruz. Bu süreç önümüzdeki birkaç gün içinde tamamlanacak ve bir imza töreni düzenlenecek." dedi.

TRUMP NELER SÖYLEDİ?

Trump, Oval Ofis'te düzenlenen imza töreninin ardından basın mensuplarının gündeme ilişkin sorularını yanıtladı. Trump, İran'la anlaşmanın tamamlanmak üzere olduğunu vurgulayarak, detaylı mutabakat metni üzerindeki son çalışmaların sürdüğünü söyledi.

ABD Başkanı, "Belgelerin son halinin hazırlanması sürecinden geçiyoruz. Bu süreç önümüzdeki birkaç gün içinde tamamlanacak ve bir imza töreni düzenlenecek, belki de Avrupa'da." şeklinde konuştu. Trump, söz konusu anlaşmanın imzalanması durumunda İran'ın hiçbir şekilde nükleer silah elde etmeyeceğini dile getirerek "Nükleer silaha sahip olmayacaklar, bu konuda anlaşmaya vardılar. Hiçbir biçimde nükleer silah da geliştirmeyecekler." değerlendirmesini yaptı.

Trump'tan Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın rolüne vurgu

Aralarında Türkiye'nin de olduğu birçok bölge ülkesinin lideri ile görüştüğünü ve bu görüşmelerin sürdüğünü belirten Trump, İran'la anlaşma sürecinde Ankara'nın rolüne ilişkin, "Türkiye ile de görüşeceğiz. Cumhurbaşkanı (Recep Tayyip) Erdoğan bu süreçte harikaydı." değerlendirmesini yaptı.

İran lideri Mücteba Hamaney'in anlaşmayı onaylayıp onaylamadığı konusundaki bilgisi sorulan Trump, "Anladığım kadarıyla cevap evet." dedi. Anlaşma imzaları atılır atılmaz Hürmüz Boğazı'nın açılacağını ve ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının kaldırılacağını vurgulayan Trump, "(Anlaşma) Yakında imzalanacak, belki bu hafta sonu." ifadesini kullandı.

ABD Başkanı Trump, söz konusu imza törenine ABD'yi temsilen Başkan Yardımcısı JD Vance, Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve eski Başdanışmanı Jared Kushner'in katılabileceğini belirtti. Trump, bu hafta sonu Washington'da düzenlenecek ABD'nin 250. kuruluş yıl dönümü kutlamalarını takip etmek üzere kentte kalacağını, dolayısıyla olası bir imza törenine Başkan Yardımcısı JD Vance'in katılabileceğini dile getirdi.

İRAN'DAN İLK AÇIKLAMA

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la olası bir anlaşmanın çok yakında imzalanabileceğini duyurmasının ardından, İran cephesinden konuyla ilgili açıklama geldi. İran'ın IRNA Haber Ajansı'nda yer alan habere göre; İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran yönetiminin ABD ile olası bir anlaşma konusunda henüz nihai kararını vermediğini söyledi. Bekayi, müzakerelerde "kırmızı çizgilerinden" taviz vermeyeceklerini vurguladı. Anlaşmanın imzalanacağı zaman ve yer konusundaki haberlerin spekülatif olduğunu kaydeden Bekayi, bu gibi detayların kesinleşmediğini belirtti. Müzakere metninin büyük bir bölümünün tamamlandığını doğrulayan Bekayi, buna rağmen ABD'nin görüşmeler sırasında pozisyonunu defalarca değiştirdiğini de sözlerine ekledi.

'BUGÜN SAVAŞI BİTİRDİK'

Trump, katıldığı bir programda ise İran'ın nükleer silah sahibi olmama konusunda mutabık kaldığını belirterek, "Bugün İran ile savaşı bitirdik." dedi.

Georgia valiliği için yarışan Burt Jones'ın telefon üzerinden düzenlenen mitingine katılan Trump, İran savaşı ile ilgili açıklamalarda bulundu.

Trump, "Duydununuz mu bilmiyorum, bugün İran ile savaşı bitirdik. Hiçbir zaman nükleer silah sahibi olmamaya razı oldular ki bu bizim ısrarcı olduğumuz bir konuydu. Tüm amacımız buydu. Amacımızın yüzde 95'i buydu." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Trump, anlaşmanın İran tarafından "onaylanma" aşamasına geldiğini, 11 Haziran'da yapılması planlanan saldırıları iptal ettiğini açıklamıştı.

AP'NİN ANALİZİ

Konuya ilişkin ABD merkezli haber ajansı AP'de yer alan bir analizde ise "Trump, bu sefer savaşı sona erdirmek için İran ile gerçekten bir anlaşma yapacağına dair beklentileri yükseltiyor" diyor. Analizdeki bazı yorumlar şöyle:

-"ABD Başkanı Donald Trump uzun süredir bu hafta sonunun başkanlığı açısından önemli bir dönüm noktası olmasını bekliyordu.

-Trump'ın ilk başkanlık döneminde büyük çaba harcayarak ABD'nin ev sahipliği teklifini kazanmasına katkı sağladığı FIFA Dünya Kupası, 32 yıl aradan sonra cuma günü yeniden ABD'ye dönüyor. Trump, pazar günü ise 80. yaş gününde Beyaz Saray bahçesinde binlerce kişinin katılması beklenen bir UFC organizasyonunda onurlandırılacak. Final karşılaşmasının ardından Fransa Alpleri'nde düzenlenecek G7 Zirvesi'ne katılmak üzere yola çıkacak olan Trump, savaş ve gümrük tarifeleri nedeniyle son dönemde anlaşmazlık yaşadığı birçok dünya lideriyle görüşecek.

-Ancak Trump, perşembe günü yaptığı açıklamayla önümüzdeki günlere ilişkin beklentileri daha da yükseltti. ABD ile İran'ın hafta sonu içerisinde, üç aydır devam eden ve Amerikan kamuoyunda destek bulmayan savaşın sona erdirilmesine yönelik bir yol haritası oluşturacak anlaşmaya varabileceğini söyledi. Trump, anlaşmanın imzalanması için Başkan Yardımcısı JD Vance'i görevlendirmeyi planladığını da açıkladı.

-Trump son haftalarda birkaç kez anlaşmanın yakın olduğunu söylemiş ancak somut bir sonuç alınamamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise Trump'ın açıklamalarının ardından devlet televizyonuna yaptığı değerlendirmede arabuluculuk çalışmalarının sürdüğünü ancak çatışmayı sona erdirecek nihai bir uzlaşmanın henüz sağlanmadığını belirtti.

-Buna rağmen Trump, bu kez durumun farklı olabileceğini savunuyor.

-Trump anlaşmayı "çok güçlü" olarak nitelendirirken, planın hâlâ "biraz kavramsal" aşamada olduğunu belirtti ve İran'ın hiçbir zaman nükleer silah geliştiremeyeceğini garanti altına alacağını savundu.

'TRUMP'IN TEHDİTLERİ...'

-Uluslararası Kriz Grubu'nun İran Direktörü Ali Vaez'e göre Trump'ın son dönemde ABD'nin askeri müdahalesini artırma tehdidi, siyasi tabanındaki şahin kanada İran'a karşı gerekirse sert davranabileceğini göstermek amacı taşıyor.

-Trump mart ayında da İran altyapısını hedef alacağını ve Amerikan askerlerini Hark Adası'na konuşlandıracağını söylemiş, ancak daha sonra geri adım atmış ve iki ülke geçici ateşkes konusunda uzlaşmıştı.

-Perşembe günü sosyal medyada benzer bir tehdidi gündeme getirdikten kısa süre sonra tonunu yumuşatan Trump, Fox News'e verdiği röportajda Amerikalıların askerlerin doğrudan risk altına gireceği bir seçeneği destekleyip desteklemeyeceğini sorguladı.

-Saatler sonra ise İran'a yönelik "çok sert" saldırı emirlerini iptal ettiğini açıklayan Trump, anlaşmanın yakın olduğunu duyurdu.

-Vaez, Trump sosyal medyada saldırıların artırılmasını tartışırken bile Pakistan, Türkiye ve Katar'ın yürüttüğü arabuluculuk çabalarının ilerleme kaydettiğini söyledi.

-Aynı zamanda İran'ın geçen hafta sonu, İsrail'in Lübnan'daki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarının ardından ateşkesten bu yana ilk kez doğrudan İsrail'i hedef almasının da dengeleri değiştirdiği belirtiliyor.

-Bu hamleyle İran, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının artık karşılıksız kalmayacağı mesajını verirken, ABD'nin İsrail'i koruma taahhüdünü sürdürmesinin maliyetini de yükseltmiş oldu.

-Vaez, "Trump'ın gerçekten bu savaşı bitirmek istediğini düşünüyorum. Ancak asıl sorunu hem zafer ilan etmek hem de çıkış yolu bulmak istemesi. Bu iki hedef her zaman birbiriyle uyumlu olmayabilir" değerlendirmesinde bulundu.

Trump savaşın algılanış biçiminden rahatsız

-Trump, çatışmanın ilk haftalarından bu yana savaşın fiilen kazanıldığını savunuyor. Ancak İran, savaş öncesinde dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı etkin biçimde kapalı tutmayı sürdürüyor. Ayrıca Tahran yönetimi, savaşın başlatılmasında gerekçe gösterilen nükleer program konusunda ABD ile müzakereleri yeniden başlatmayı da kabul etmiş değil.

-Trump'a göre ise asıl sorun kamuoyundaki algı.

-Fox News'e konuşan Trump, "Beyaz bayrak çekebilirler. 'Teslim oluyoruz, bitti, ABD dünyanın en büyük gücü' diyebilirler. Bunu açıkça söyleyebilirler. Ama sahte medya yine de bunun İran için büyük bir zafer olduğunu yazardı" dedi.

-Anketler, savaşın Amerikan kamuoyunda genel olarak destek görmediğini ortaya koyuyor.

-Anlaşma sağlansın ya da sağlanmasın, İran savaşı gelecek hafta düzenlenecek G7 Zirvesi'nin en önemli gündem maddelerinden biri olacak.

-Trump, Fransa'daki liderler zirvesi başlamadan önce anlaşmaya varılabileceği konusunda iyimser olduğunu söyledi."