Geçen yıl yayınlanan pek çok global raporda, birleşme ve devralma (Mergers and Acquisitions-M&A) işlemleri için 2025, küresel ölçekte temkinli bir toparlanma dönemi olarak değerlendirildi. Zaman içinde gelişen ve dönüşen teknolojilere paralel olarak finansmana erişim koşulları ve değerleme beklentilerindeki değişiklikler, işlemlerin yapısını ve niteliğini doğrudan etkiler hale geldi. Sadece finansal fizibilitenin ön planda olduğu işlemlere artık stratejik uyum kriteri de eklendi. Bu değişime paralel olarak yatırımcı beklentilerinin daha uzun vadeli riskleri dikkate alır hale gelmesiyle hukuk her geçen gün M&A işlemlerinin çerçeve belirleyicisi olarak daha da önemli hale geliyor.

DÖNÜŞÜM ARACI OLARAK M&A İŞLEMLERİ

2026 perspektifinde M&A işlemleri artık yalnızca büyüme, ölçeklenme veya pazar payı artırma aracı değil, bir dönüşüm ve yön değiştirme mekanizması olarak da karşımıza çıkıyor. Türkiye'de özellikle teknoloji, fintek (finansal teknoloji), SaaS (Hizmet Olarak Yazılım-Software as a Service) ve veri yoğun alanlarda faaliyet gösteren şirketler bu dönüşümün merkezinde konumlanıyor. Bu tip M&A kararları mevcut yapının yeniden konumlandırılmasını, risklerin yeniden dağıtılmasını ve gelecekteki regülasyon ortamına uyum sağlanmasını hedefliyor ve bu dönüşümün merkezinde de teknolojinin gelişimi yer alıyor. Yine bu tip M&A işlemlerinde talip olunan varlık çoğu zaman bir şirketten ziyade, belirli bir teknoloji, bir veri seti veya operasyonel hız avantajıdır. Bu noktada söz konusu teknolojinin mevcut yapıya ne ölçüde entegre edilebildiği en can alıcı nokta olarak çıkıyor karşımıza. Entegrasyon denince akla ilk olarak operasyonel veya teknik süreçler gelse de bu yaklaşım hukuki kurgunun önemi karşısında oldukça yetersiz kalıyor.

TEKNOLOJİ YENİDEN TANIMLIYOR

Bu strateji odaklı dönüşüm, değerleme anlayışını da kökten değiştiriyor. Özellikle ilk yatırım turuna girmeye hazırlanan start-up'lar ve erken aşama teknoloji şirketlerinde gerçek değer, geçmiş finansal performanstan ziyade ileride yaratılması öngörülen ve hedeflenen ekonomik ve stratejik potansiyelin, hukuken ne ölçüde korunabildiği ile doğrudan ilişkilendiriliyor. Örneğin güçlü bir ürün geliştiren bir şirketin, kişisel verilerin korunmasına ilişkin yükümlülüklerini yeterince yerine getirmemiş olması; teknik anlamda yüksek potansiyele sahip bir şirketin değerini yatırımcı nezdinde ciddi biçimde aşağı çekebileceği gibi, benzer şekilde, regülasyona tabi alanlarda faaliyet gösteren start-up'larda, gerekli lisansların alınmamış olması ya da iş modelinin mevzuatla gri bir alanda konumlanması, değerleme üzerinde doğrudan bir belirsizlik ve negatif unsur yaratıyor. Bu senaryolar ışığında özellikle erken aşama yatırımlarda sadece ürün geliştirmeye değil bu ürünün değerini korumaya yönelik hukuki altyapının kurulmasına da eşdeğer verilmesi gerekiyor. M&A işlemlerinin daha kompleks hale gelmesi ile klasik 'Bu şirket şu kadar eder' yaklaşımının yerini; sözleşmelerin gücü ile belirsizliklerin nasıl yönetileceği, hangi risklerin yatırımcı tarafından hangi şartlarla üstlenileceği ve hangi risklerin kurucular üzerinde bırakılacağı gibi farklı sorular alıyor. Bu noktada performansa bağlı değerleme mekanizmaları, ileriye dönük taahhütler, hisse hak ediş sözleşmeleri (vesting), garanti ve tazminat mekanizmaları değerlemenin ayrılmaz parçaları haline geliyor.

'GERÇEK DEĞERİ' KORUMAK

Şirketler ve yatırımcılar için gerçek değerin hesaplanabilmesi kadar korunması da kritik. Uygulamada değerin kaybolduğu noktanın çoğu zaman hatalı değerleme varsayımlarından ziyade hukuki olarak öngörülmemiş veya korunması sağlanmamış/sözleşmeye yansıtılmamış senaryolar olduğu görülüyor.

Bahsettiğimiz değerlemenin yapısal dönüşmesi, finansman ve ödeme mekanizmalarının da aynı ölçüde dönüşmesine zemin hazırlıyor. Günümüzde M&A ve yatırım işlemlerinde tek seferlik/peşin ödeme modelleri giderek istisnai hale gelirken; bunun yerini ihtiyaca özel hazırlanmış, işlem özelinde kurgulanmış çok katmanlı ve zamana yayılmış ödeme yapıları alıyor. Bu mekanizmalar özellikle Türkiye gibi ekonomik değişkenliğin ve finansman maliyetlerinin yüksek olduğu ekosistemlerde daha ağır basıyor.

Yatırımcı ve şirket arasındaki değerleme farkını köprülemek açısından birçok farklı mekanizma kullanılıyor. Taksitli ödemeler, ertelenmiş ödemeler ve performansa bağlı ödeme mekanizmaları yatırım turlarında en sık karşılaştığımız araçlar. Burada dikkat edilmesi gereken husus, bu araçların hukuki kurgusunun doğru yapılmamasının, riskin paylaşımından ziyade sadece riskin ertelenmesi anlamına gelebileceği. İki örnek üzerinden gidelim; ertelenmiş ödeme mekanizmaları (deferred payment) yatırım bedelinin bir bölümünün kapanışta, kalan kısmının ise belirli bir süre sonra veya belirli şartların gerçekleşmesi halinde ödenmesi şeklinde kurgulanır. Bu tür sözleşme maddelerinde şartların yoruma açık bırakılması halinde, ertelenmiş ödeme taraflar açısından bir değer koruma aracı olmaktan çıkıp uyuşmazlık konusu olmaya mahkumdur. Performansa bağlı ödeme mekanizmaları (earn-out) ise şirketin belirli bir dönem içinde ulaşacağı performans kriterlerine bağlı olarak ilave bir bedelin ödenmesini öngörür. Pratikte earn-out'lar çoğu zaman ciro, kullanıcı sayısı, lisans gelirleri veya belirli bir pazarda faaliyet izninin alınması gibi kriterlere bağlanır. Uygulamada karşımıza en sık çıkan sorun, performans kriterlerinin şirketin kontrol alanı dışında kalan unsurlara bağlı olmasıdır. Bu tip durumlarda earn-out, risk paylaşımı aracı olmaktan çıkıp, riski fiilen kurucuların üzerinde bırakan bir yapıya dönüşür.

HUKUK BELİRSİZLİĞİ YÖNETECEK

Bu çerçevede özellikle Türkiye gibi ekosistemlerde M&A işlemlerinde dikkat edilmesi bir diğer husus ise ödeme mekanizmalarının ekonomik gerçeklikle uyumlu biçimde kurgulanması... Ödeme takvimleri döviz kuru riski ve finansman maliyetleri gibi hususlar dikkate alınarak planlanmalı, özellikle kapanış sonrası geçiş döneminde şirketlerin operasyonel sürdürülebilirliği göz ardı edilmemeli. Aksi takdirde alıcı açısından finansal baskı, satıcı açısından ise tahsilat riski ortaya çıkabilir.

Mekanizmaların kopyala-yapıştır usulü ile şirket özelinde sermaye yapısına ve çıkış senaryolarına etkileri yeterince analiz edilmeden kurgulanması halinde beklenen koruma sağlanmak yerine yeni hukuki riskler doğabilir. 2026 perspektifinde başarılı yatırımlar ve M&A işlemleri bu mekanizmaların soyut beklentilerle değil; ölçülebilir kriterler, açık senaryolar ve dengeli risk paylaşımı üzerinden kurgulandığı işlemler olacak. Hukukun bu süreçlerde yalnızca uyulması gereken bir prosedür değil, belirsizliği yöneten ve değeri muhafaza eden bir stratejik güvence olarak ele alınması, işlemin sonucunu belirleyen asli faktör olarak karşımıza çıkacak.