Samsun'un Bafra ilçesinin yaklaşık 30 km güneybatısında, Kızılırmak Vadisi'nin stratejik bir noktasında yükselen Asarkale, antik çağlardan günümüze ulaşan en görkemli savunma yapılarından biri. Altınkaya Barajı yakınlarında, nehir seviyesinden 300 metre yükseklikteki dev bir kaya kütlesi üzerine inşa edilen bu müstahkem kale, özellikle Hellenistik Dönem (M.Ö. III. yüzyıl) askeri mimarisinin önemli bir örneği.

Kale, savunma amacıyla anakaya oyularak yapılmış sarnıçlar, surlar ve yer altı geçitleri ile önemli mühendislik özelliğine sahip.

Kaleye, yol hizasından başlayan ve antik dönemde doğrudan ırmağa açılan basamaklı bir tünel aracılığıyla çıkılıyor.

Bölgede önemli bir kazı çalışması yürütülüyor.

Bafra Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'nde görevli uzman Hasan Dikmen, Kızılırmak Vadisi'ne hakim noktada Asar Mahallesi'nde sarp kayalıklar üzerinde bulunan Asarkale ve Kral Kaya Mezarları'nın özelliklerini hem de bugünkü çalışmaları anlatmış.

NE ZAMAN YAPILDI?

Kaya mezarlarının Helenistik dönemde milattan önce 300 ile 120 yılları arasına tarihlendiğini belirten Dikmen, kayalara oyularak yapılan mezarların Pontus Kralı VI. Mithridatis döneminde oluşturulduğunu anlattı.

Kaya mezarının Anadolu'da Urartularla başlayan bir gelenek olduğuna işaret eden Dikmen, "VI. Mithridatis dönemine ait kalelerin çoğunun çevresinde kaya mezarlarına rastlanmaktadır. Daha sonra Frigler başta olmak üzere Anadolu'nun birçok yerinde bu geleneği görebiliyoruz." dedi.

Asarkale'deki kaya mezarlarının ön cephesinde kare başlıklı 4 sütun olduğuna dikkati çeken Dikmen, şöyle devam etti:

"Sütunların hemen arkasında dikdörtgen veya kare bir oda bulunmaktadır. Bu odanın bitiminde yaklaşık 80 santimetrelik küçük bir kapıdan asıl mezar odasına geçilmektedir. Mezar odasında kralın veya yöneticinin tek başına ya da ailesiyle gömüldüğü bölümler mevcuttur.

Ölüler taş sedirlere veya 'niş' dediğimiz duvarların içerisindeki oyuklara yerleştirilirdi. Günümüzde bu mezarların içerisinde herhangi bir kemik yapısına veya süs eşyasına rastlanmamaktadır. Bunun sebebi de bu mezarların antik dönemden itibaren yağmalanmış olmasıdır."

Bölgede kazı çalışması yürütülüyor

VI. Mithridates döneminde inşa edilen kalelerin üst kısımlarında yöneticilerin, alt tarafta ise halkın yaşadığı yerlerin bulunduğunu anlatan Dikmen, Asarkale ve Kral Kaya Mezarları'nı Kurtuluş Savaşı döneminde Rum çetelerinin sığınak olarak kullandığını aktardı.

Asarkale ve Kral Kaya Mezarları'nda 2024 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün izniyle kazı çalışması başlatıldığını anımsatan Dikmen, kazıların Samsun Müze Müdürlüğü başkanlığında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Arkeoloji Bölümünün bilimsel sorumluluğunda yürütüldüğünü söyledi.

Dikmen, "Kazı çalışmasıyla öncelikle alanın bitki temizliği yapıldı, ulaşım yolları düzeltildi. Kalenin yüzde 20-30'luk bölümü ortaya çıkarıldı. Hedefimiz, en kısa sürede kazı ve restorasyon çalışmalarını bitirerek Asarkale ve Kral Kaya Mezarları'nı bütüncül şekilde turizme kazandırmaktır." ifadelerini kullandı.

Valiliğin sitesindeki bilgilere göre ırmak seviyesinden yaklaşık 300 m yükseklikte kaleye, girişi yol hizasında olan bir tünelle çıkılabiliyor. Askeri amaçla yapılan bu tünel asfalt yol yapılmadan önce ırmağa açılıyordu. (Fotoğraf: İHA 2025)

Bu makalenin ardından Türkiye'deki kaleler sayfasına da bakabilirsiniz

26 yıldır kapalıydı: Film seti gibi görünen tarihi kale yeniden görülebilecek

Türkiye'deki bu kale 3 bin yıllık: Geçen yıl 400 bin kişi ziyaret etti

Kayaların üzerindeki kale: Binlerce yıldır ayakta

Türkiye'de az bilinen bu kale 1000 yıl önce yapılmış

Türkiye'de: Büyük İskender'in alamadığı 'kale' gibi kent

Türkiye'nin en büyük 3. kalesi: Tarih gün yüzüne çıkacak

Sarp kayalıklar üzerindeki bu kaleyi 2025'te 181 bin kişi gördü

Türkiye'deki tarihi hazinelerden: İlklerin kalesi Karacahisar