Lüks tüketiminde yeni arayışlar

Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar S. Durmuşoğlu, Platin Dergisi Ekim 2026 sayısında, tüketim biçimlerinde yaşanan değişimler ışığında lüks tüketimde yeni dinamikleri anlattı. İşte o yazı:

Kısa bir süre önce yayımlanan Bain & Co. ve Altagamma raporlarına göre, 2026 yılında dünyada kişisel lüks tüketim harcamalarının yüzde 4'e yakın oranda istikrarlı bir artış göstermesi ve yaklaşık 410 milyar dolar civarında bir değere ulaşması öngörülüyor. Yine yakın zamanda Boston Consulting Group tarafından yapılan bir araştırmada, lüks logo görünürlüğünün ve bununla birlikte 'marka yoluyla sinyal gönderme'nin satın alma kararını etkileyen bir unsur olmaktan çıktığı gözleniyor. Dolayısı ile günümüzde lüks tüketicide kalıcı olabilecek bir davranış değişikliği gözlemleniyor: lüks tüketiciler 'daha değerli' gördükleri ürünlere yöneliyor. Bu beklentinin neden güçlendiğinin sebepleri 'değer' kelimesinin tanımında gizli olabilir. Pazarlama biliminde değer, tüketicinin bir üründen elde ettiği faydalar ile o ürünü almak için vazgeçtiği; yani ödediği ücret, zaman, emek ve benzeri unsurlar arasındaki kişisel değerlendirmesi anlamına geliyor.

ÜRÜN GERÇEKTEN NE İŞE YARIYOR?

İlk değer, diğer adıyla 'işlevsel değer', ürünün tam olarak ne işe yaradığı ve hangi problemi çözdüğüyle ilgili. Lüks bir markanın sunduğu bavul da diğer bavullar gibi seyahat sırasında kişisel eşyaları güvenle taşıma görevi görür. İkinci değer, 'ekonomik değer' ya da diğer adıyla 'parasal değer' ürünün müşteriye zaman içinde ne kadar para tasarrufu sağladığı olarak açıklanabilir. Bu durumda da lüks bir marka taşıyan bavul, yuksek kalitede hammaddelerle üretildiği ve hatta usta bir sanatçının elinden çıktığı ve için, uzun yıllar kopmadan, kırılmadan kullanılabiliyor.

ÜRÜN İNSANLAR ARASINDA NASIL BİR BAĞ KURUYOR?

Üçüncü çeşit değer 'sosyal değer'. Bu, örnek olarak, havaalanında bavullarını bekleyen iki kişinin lüks marka bavulları olduğunu farketmesinin ardından konuşmaya baslamaları ve daha sonra beraber olası iş fırsatları konuşmak amacıyla iletişim bilgilerini paylasarak belki de yıllarca sürecek bir ortaklığın adımını atmaları olabilir. Son olarak, 'psikolojik ve duygusal değer' ürünün müşteriye kendini nasıl hissettirdiği. Bu son çesit değerin son zamanlarda toplumsal olarak daha çok öne çıkmış olması lüks tüketicilerin 'daha pahalı' algısından uzaklaşmasındaki en onemli sebep olarak dikkat çekiyor.

ESKİMEYEN TASARIM, DAYANIKLILIK VE ETİK SORUMLULUK

Günümüzde küresel ölçekte sorunlarımızın başında aşırı tüketim geliyor. Diğer bir deyişle, insanların ürettiklerinden daha fazla kaynak tüketmesi, yıkıcı kaynak çıkarımına, kirliliğe ve atıklara yol açıyor ve iklim ile nesli tükenme krizlerine katkıda bulunuyor. Buna en önemli kanıt 2026 yılı için Dünya Limit Günü'nün (Earth Overshoot Day) 30 Temmuz olarak açıklanmasıdır. Dünya Limit Günü insanlığın kaynak tüketiminin, gezegenin o yıl içinde bu kaynakları yenileme yeteneğini aştığı tarih olarak hesaplanıyor. 1970'lerde Aralık ayında bir gün olan Dünya Limit Günü'nün her geçen yıl daha erkene denk düşmesi, bugünlerde nerede ise senenin ortasında olması (artık her sene iki dünyaya ihtiyacımız var), kaynaklarımızı yeniden yetiştirebileceğimiz veya çıkarabileceğimizden daha hızlı tükettiğimizin endişe verici göstergesi lüks ürün tüketicilerinin de buna tepki olarak 'eskimeyen tasarım', 'etik sorumluluk' hassasiyetlerinin kalıcı olarak artmış olduğu ve bu yüzden 'daha pahalı' yerine 'daha değerli' ürün arayış eğilimlerinin kalıcı olma olasılığının yüksek olduğunu gösteriyor..ve bu da dünyamız için bir umut ışığı yakıyor.

(Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar S. Durmuşoğlu)