Sanat hayatın neresinde?

Sanat hayatımızın neresinde duruyor? Galerilerde, müzelerde, sahnelerde ve kitapların sayfalarında mı? Yoksa fark etmeden baktığımız manzaralarda, seçtiğimiz renklerde, yaşadığımız mekanlarda ve kendimizi anlatma biçimimizde mi? Bir film bizi hiç görmediğimiz bir şehre gitmeye ikna edebilir. Bir romanda yıllardır tarif edemediğimiz bir duygunun cümlesini bulabiliriz. Bir şarkı bizi hiç yaşamadığımız bir döneme özlem duyar hale getirebilir. Bir tablonun renklerini evimize, bir karakterin stilini gardırobumuza taşıyabiliriz. Sanat ile hayat arasındaki ilişkinin yönü uzun zamandır tartışılıyor. Oscar Wilde, The Decay of Lying'de hayatın sanatı, sanatın hayatı taklit ettiğinden çok daha fazla taklit ettiğini savunuyordu. Aradan yüz yılı aşkın zaman geçti. Bugün hangisinin diğerini etkilediğini ayırmak çok daha zor. Hayat sanata malzeme veriyor, sanat da dünyaya bakışımızı değiştiriyor.

GÖRMEYİ NEREDEN ÖĞRENDİK?

Bir ayçiçeği tarlasına baktığımızda neden Van Gogh'u hatırlarız? Nilüferler neden Monet'yi çağrıştırır? Paris gerçekten romantik olduğu için mi öyledir, yoksa sinema, edebiyat ve fotoğraf bize yıllardır Paris'e böyle bakmayı öğrettiği için mi? Sanatın hayatımızdaki etkisi belki de burada başlıyor. Dünyaya bakışımızı değiştiriyor; zamanla o bakış gündelik tercihlerimize, yaşadığımız mekanlara ve kendimizi ifade etme biçimimize karışıyor. Bu ilişkinin güncel örneklerinden biri, bu yıl 21'nci edisyonunu gerçekleştiren Contemporary Istanbul'da karşımıza çıktı. Tersane İstanbul'da gerçekleşen buluşmada 16 ülkeden 70 galeri, 736 sanatçı ve bin 372 eser yer aldı. Pek çok eserin çıkış noktasında hayatın kendisinden izler vardı: İnsan, beden, hafıza, çocukluk, doğa, kent, gündelik nesneler, teknoloji, duygular... Sanatçılar kimi zaman kişisel bir hikayeyi, kimi zaman çevrelerinde gördükleri dünyayı, kimi zaman da bir duyguyu kendi bakışlarıyla yeniden yorumladı. Böyle bakınca aynı mekanda yan yana gelen eserler, sanatın hayattan ne kadar farklı yollarla beslendiğini de gösteriyordu. Haliç kıyısındaki Sculpture Park'a yayılan 12 büyük ölçekli çalışma da bu ilişkinin farklı örneklerini sundu. İspanyol sanatçı Jaume Plensa'nın yaklaşık yedi metre yüksekliğindeki 'Juana' heykeli bunlardan biriydi. İnsan yüzünü dev bir ölçeğe taşıyan eser, sergi boyunca Haliç'in tarihi dokusu ve kent manzarasıyla yan yana geldi. 'Juana' bir süreliğine İstanbul manzarasının parçası olurken kent de eserin algılanma biçimine dahil oldu. Johnny Depp'in ilk heykeli 'The Bunnyman' ise hayatın sanata nasıl malzeme verebildiğine başka bir yerden bakıyordu. Eserin hikayesi, Depp'in oğlu Jack'in yaklaşık beş yaşındayken yaptığı bir çizime uzanıyor. Bu çizim Depp'e kendi çocukluğunda gördüğü bir rüyayı hatırlatıyor. Yıllar boyunca eskizlerinde ve resimlerinde geliştirdiği figür de yaklaşık iki metre yüksekliğinde beyaz bronz bir heykele dönüşüyor. Bir çocuğun çizgisi ile çocukluktan kalan bir hatıranın yıllar sonra aynı eserde buluşması, hayatın sanata giden yolunun ne kadar kişisel bir noktadan başlayabileceğini gösteriyor. Sanatın dünyaya bakışımızı değiştirmesi kadar, hayatın sanatı nasıl biçimlendirdiği de bu ilişkinin bir parçası. A. A. Murakami'nin BMW ile geliştirdiği 'SYMBIOSIS' bunun dikkat çekici örneklerinden biri. Azusa Murakami ve Alexander Groves'un oluşturduğu sanatçı ikilisinin Yeni BMW 7 Serisi ile birlikte sunduğu enstalasyonda ışık, sis ve baloncuklar hava akımı, sıcaklık, yerçekimi ve rastlantıya bağlı olarak sürekli biçim değiştirdi. Teknoloji süreci başlatırken fiziksel koşullar eserin her seferinde farklı bir görsel karakter kazanmasını sağladı. Böylece hayat, eserin yalnızca konusu değil, oluşumunun da bir parçası haline geldi.

KENDİ HAYATIMIZIN SANAT YÖNETMENLERİ

Sanatın hayatla kurduğu ilişkinin en kişisel hali ekranlarımızda yaşanıyor. Evlerimizi fotoğraflanabilecek şekilde düzenliyor, seyahat ederken doğru kadrajı arıyor, yediğimiz yemeğin nasıl göründüğünü düşünüyoruz. Bir anlamda kendi hayatlarımızın sanat yönetmenlerine dönüşüyoruz. Denklemin içinde yapay zeka da var. İnsanların ürettiği sayısız görüntüden öğrenen makineler yeni imgeler yaratıyor; bu imgeler insanların estetik anlayışına karışıyor. Hayat sanata malzeme veriyor, sanat bakışımızı etkiliyor, teknoloji ikisinden besleniyor ve ortaya çıkan görsel dünya gündelik yaşama dönüyor. Sanat hayatı gözlemliyor ve yorumluyor; hayat da sanatta karşılaştığı imgeleri, fikirleri ve estetik kodları kendi dünyasına taşıyor. Aralarında tek yönlü bir ilişkiden çok, birbirini besleyen bir döngü var. Belki de sanatın hayatımızdaki yerini bir müzede, galeride ya da ekranda aramak gerekmiyor. Baktığımız bir manzaradan seçtiğimiz renklere, kurduğumuz kadrajdan yaşadığımız mekanlara kadar sanat çoktan bakışımıza karışmış durumda.