Kariyer anlayışı yeniden değerlendirilmeli

Dünya Ekonomik Forumu verilerine göre mevcut becerilerin önemli bir kısmının önümüzdeki yıllarda güncelliğini yitirmesi beklenirken, geleceğin insan kaynağını yetiştirme sorumluluğu üniversiteler ile akademi dünyasına düşüyor. Girişimci, araştırmacı ve sektöre yakın eğitim vizyonuyla öne çıkan Özyeğin Üniversitesi, öğrencilerine yalnızca teknik donanım sunmakla kalmayıp; onları eleştirel düşünme, karmaşık problem çözme ve çevik hareket edebilme becerileriyle yarınlara hazırlıyor. Özyeğin Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Barış Tan ile yapay zekanın iş gücü üzerindeki etkisini, insan kaynağının geleceğini ve 2030 hedefleri doğrultusunda atılması gereken stratejik adımları konuştuk.

* Yapay zeka mesleklerden önce görevleri dönüştürüyor. Bu dönüşüm geleneksel kariyer yolculuklarını ve iş tanımlarını nasıl şekillendiriyor?

Tüm meslekler ve bu meslekler kapsamında yapılan görevler teknolojinin gelişimine paralel olarak değişime uğrar. Bu açıdan yapay zekanın etkisini hangi görevleri değiştirdiğine bakarak değerlendirmek gerekiyor. Yapay zeka temel olarak bilgilerin toplanmasını, derlenmesini, bu bilgilerin karar vermeye hazır hale getirilmesini ve bazı basit kararların verilmesini kolaylaştıran bir teknoloji. Bunları farklı görevler olarak düşünürsek bu görevlerin ağırlıklı olarak yer aldığı iş tanımları ve bu aşamalardan geçerek ilerlenen kariyerler de değişecektir. Dünya Ekonomik Forumu'nun 2025 tarihli İşlerin Geleceği Raporu'na göre işverenler, 2030 yılına kadar çalışanların mevcut becerilerinin yüzde 39'unun değişmesini veya güncelliğini yitirmesini bekliyor. Bu öngörü, teknolojik dönüşümün yanı sıra kariyer anlayışımızı da yeniden değerlendirmemiz gerektiğini gösteriyor.

* Teknolojiye rağmen ikame edilemeyen insani ve zihinsel yetkinliklerin geleceğin iş gücündeki yeri nedir?

Bilgilerin toplanmasından kararın verilmesine kadar geçen sürecin teknoloji yardımıyla daha etkin yapılabilmesi önemli olsa da bu kararların uygulanabilmesi farklı özellikler gerektiriyor. Farklı grupların aynı amaç doğrultusunda çalışabilmesinin sağlanması, farklı paydaşlarla iletişim, pazarlık ve ikna süreçleri, bu uygulamanın belirlenen zaman ve kaynak içinde gerçekleşmesini sağlayacak proje yönetimi, bu süreçte yaşanabilecek beklenmeyen gelişmelere karşı çözümlerin geliştirilebilmesi, bilgiden karara giden süreçte göz önüne alınmayan noktaların fark edilmesi durumunda planda değişim yapabilme inisiyatifini kullanma gibi yetkinliklere her zaman ihtiyaç olacaktır. Bunlar da teknolojiyle ikame edilemeyen insani ve zihinsel yetkinlikler.

* Melez/hibrit eğitim modeliniz, geleceğin insan kaynağını yetiştirmede nasıl bir fark yaratıyor?

Özyeğin Üniversitesi odağına öğrenciyi koyan, öğrencinin eğitiminin ve deneyiminin mükemmelliğini hedefleyen, global etkisi yüksek girişimci bir araştırma üniversitesi olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. Bu doğrultuda şekillendirdiğimiz eğitim modeli geleceğin insan kaynağı için gerekli kişisel, profesyonel ve sosyal yetkinliklerin gelişimini destekliyor. Geleceğin profesyonel yetkinliklerinin en son teknolojik gelişmeleri içerecek şekilde ders programlarına yansıtılmasının yanında, öğrenci deneyiminin ayrılmaz bir parçası olarak gördüğümüz kulüp faaliyetleri, öğrencilerin yukarıda bahsettiğim teknoloji ile ikame edilemeyecek zihinsel ve davranışsal yetkinliklerinin gelişimine katkıda bulunuyor.

* Özyeğin Üniversitesi öğrencilerin henüz tanımlanmamış rollere adaptasyonunu nasıl kolaylaştırıyor?

Sektöre yakın duruşumuzun bir parçası olarak yapılandırılan Sektörel Çözümler programı zorunlu ve gönüllü staj programları, projeler, sosyal sorumluluk projeleri ve sektör faaliyetleri ile geleceğin insan kaynağı beklentileri doğrultusunda öğrencilerin gelişimine katkıda bulunuyor. Öğrenci faaliyetleri, girişimcilik destek programları ve Profesyonel Gelişim programı, profesyonel yetkinliklerin yanında, kişisel ve sosyal yetkinliklerin gelişimini de sağlıyor.

* Şirketlerin mevcut insan kaynağını dönüştürmesi için öncelikli adımlar neler olmalıdır?

ÖzÜ AI Platformu kapsamında yaptığımız son toplantının ana odak konusu tam da bu soruydu. Yapay zeka ve dijitalleşme sürecinde kurumların önündeki en önemli engel teknoloji değil, bu teknolojinin en uygun şekilde kullanılmasını sağlayacak yönetişim ve insan kaynağı stratejilerinin oluşturulmasıdır. İlk sorunuza geri dönersek teknoloji görevleri ve iş tanımlarını değiştiriyorsa, kurumların da ilk önce bu gelişim karşısında yeni görevlerin, iş tanımlarının ve organizasyonel yapının ne şekilde olacağını belirlemesi gerekiyor. Bu yeni yapı için gerekli yeni yetkinliklere göre insan kaynağının dönüşümü planlanmalı.

* Geleceğin iş dünyası liderlerinin sahip olması gereken sistemik düşünce ve çeviklik yetkinliklerini nasıl tanımlarsınız?

Sistemik düşünce, bir bütünü oluşturan parçaları ve bu parçalar arasındaki ilişkileri birlikte değerlendirebilme becerisidir. Bu yaklaşım, kararları yalnızca tek tek unsurları değil, bütün üzerindeki etkilerini de düşünerek almayı ve uygulama sırasında ortaya çıkan geri bildirimlere göre yeniden değerlendirmeyi gerektirir. Çeviklik, içinde bulunulan duruma, toplanan verilere, geri bildirimlere ve yeni bilgilere göre karar alabilme ve mevcut kararları gerektiğinde değiştirebilme yetkinliğidir. Esneklik, farklı ve yaratıcı kararların geliştirilmesini desteklerken hız, kapsamlı bir değerlendirme yapmak için gereken süre ile uygulamanın gerektirdiği zamanlama arasında doğru dengeyi kurabilmeyi ifade eder.

* 2030 ve sonrasına hazır olmak adına iş dünyası liderlerinin ve genç yeteneklerin ajandalarına koymaları gereken ilk üç kritik stratejik başlık ne olurdu?

2030 ve sonrasına hazırlanırken hem iş dünyası liderlerinin hem de gençlerin ajandasında üç temel başlığın bulunması gerektiğini düşünüyorum. Birincisi, sürekli öğrenmeyi kişisel ve kurumsal bir öncelik haline getirmek. Dünya Ekonomik Forumu 2030'a kadar mevcut becerilerin yüzde 39'unun değişeceğini veya güncelliğini yitireceğini öngörüyor. Gençlere önerim, kariyer tercihlerini yalnızca bugün hangi mesleklerin öne çıktığına bakarak yapmamaları. İlgi duydukları alanları ve çözmek istedikleri sorunları tanısınlar. Kendi uzmanlık alanlarında sağlam bir temel oluştururken veri okuryazarlıklarını geliştirsinler, farklı kaynakları takip etsinler ve yeni şeyler öğrenmeye açık olsunlar. Son zamanlarda gündeme gelen tek kişilik milyar dolarlık şirket tartışması ile ilgili olarak yapay zeka ve diğer yeni teknolojilerin girişimciliği desteklediğini ve gençlerin klasik kariyer planlarının yanında girişimciliği de bir yol olarak görmelerinin daha mümkün olacağını düşünüyorum. İş dünyası liderleri ise çalışanlarına öğrenmeleri için zaman, kaynak ve sorumluluk vermeli. İkincisi, teknolojik yetkinlikle insani yetkinlikleri birlikte geliştirmek. Yapay zeka okuryazarlığı önümüzdeki dönemde hemen her meslek için temel bir gereklilik haline gelecek. Ancak teknolojiyi kullanabilmek kadar, ürettiği sonuçları sorgulayabilmek, etik değerlendirmeler yapabilmek, yaratıcı düşünebilmek ve farklı insanlarla birlikte çalışabilmek de önemli. Teknolojik gelişmeleri yakından takip ederken eleştirel düşünme ve mesleki muhakeme kapasitemizi geliştirmeyi ihmal etmemeliyiz. Üçüncüsü, disiplinlerarası düşünceyi ve iş birliği kapasitesini güçlendirmek. Bugün karşı karşıya olduğumuz büyük sorunların hiçbiri tek bir disiplinin, kurumun veya ülkenin sınırları içerisinde çözülemiyor. Bu nedenle farklı uzmanlık alanlarıyla ortak bir dil kurabilmek, kültürlerarası iş birlikleri geliştirmek ve karmaşık problemleri bütüncül biçimde değerlendirebilmek giderek daha değerli hale gelecek. Türkiye açısından baktığımızda ise önemli bir fırsata sahip olduğumuzu düşünüyorum. Genç nüfusumuzu nitelikli eğitim, teknolojiyle desteklenen öğrenme ortamları ve anlamlı çalışma fırsatlarıyla buluşturabilirsek küresel dönüşümde güçlü bir konum elde edebiliriz. Bunun için üniversitelerin, şirketlerin ve kamu kurumlarının birlikte hareket etmesi büyük önem taşıyor. Geleceğe hazırlanmayı yalnızca yeni teknolojileri öğrenmek olarak değerlendirmemeliyiz. Asıl mesele, değişen koşullar karşısında öğrenmeye devam edebilmek, farklı bilgi ve deneyimleri bir araya getirebilmek ve topluma değer üreten çözümler geliştirebilmek. Gelecekte fark yaratacak olanlar, değişimi yalnızca takip edenler değil; yeni bilgiler edinerek, farklı bakış açılarını birleştirerek ve sorumluluk alarak değişime yön verebilenler olacak.