Açık inovasyon, özellikle SME (KOBİ+OBİ) ölçeğindeki üretim şirketleri için bir iyi niyetli iş birliği, bir kurumsal sosyal sorumluluk jesti ya da vitrine konacak bir inovasyon yaklaşımı değil. Bu açık inovasyon yaklaşımı, hayatta kalabilme ve seviye atlayabilmek için zorunluluğun ta kendisi... Gelişmiş seviye imalat (advanced manufacturing), yazılım ve otomasyon eksenleri üzerinden rekabet eden bir SME'nin, her şeyi kendi bünyesinde geliştirmeye çalışması artık kesinlikle irrasyonel değildir, aksine ölümcüldür. Çünkü, oyunun kuralları artık değişti. Rekabet avantajı, büyüklükten, sahip olunan makine sayısından ya da fabrika metrekarelerinden değil, hızdan, doğru yeteneğe erişimden ve sermayeyi doğru yere koyma becerisinden geçiyor. Bu üç başlıkta da avantaj, büyük oyunculardan ziyade doğru iş birliği kurabilen organizasyonlara geçmiş durumdadır.

SME GERÇEĞİ: KAPASİTE VAR, DERİNLİK YOK

Tipik imalat/üretim şirketlerini ele alalım. Çoğu zaman, 50 ila 150 arasında çalışanı olan, belirli bir sektörde yılların deneyimine sahip, mekanik üretim kabiliyeti güçlü yapılardan bahsediyoruz. CNC parkları fena değildir, kalite sertifikaları vardır, kimisi yıllardır ERP ile çalışıyordur. Ancak, bu resmin arkasında genellikle değişmeyen bir gerçek yer alır. O da, dijitalleşme seviyelerinin çoğunlukla makineye sensör takmakla sınırlı olması, verinin olmasına karşılık anlamdan yoksun olması ve sistemlerin çalışıyor olmasına karşılık karar üretemez durumda olmasıdır. Bu şirketlerin temel problemi, teknolojiye erişememeleri değildir. Asıl sorunları, teknolojik derinliği organizasyonun içine entegre edebilecek kapasiteye sahip olamamaları. İyi bir yazılım geliştiriciyi işe alabilirler ama tutamazlar. Veri bilimcisi bulsalar dahi onu üretimle konuşturamazlar. Otomasyon mühendisleri vardır ama o kişinin sırtında tüm sistemin yükü bindirilir. İşte, açık inovasyon tam da bu noktada devreye girer. İç kapasiteyi zorlamak yerine, şirket dışındaki yetkinlikler kontrollü biçimde içeri alınmış olur.

BAŞLANGIÇ NOKTASI: "BİZ NE YAPAMIYORUZ?"

Seviye atlayan SME'leri diğerlerinden ayıran kritik fark, sordukları soruda yatıyor. Bu şirketler, kendilerine "biz ne yapabiliriz?" diye sormazlar. Çünkü, bu soru mevcut konfor alanını korumaya hizmet eder. Bunun yerine, çok daha rahatsız edici ama doğru bir soru olarak, "Biz neyi asla iyi yapamayacağız?" sorusunu sorarak başlarlar. Bu sorunun sorulması durumunda tablo netleşir. Gerçek zamanlı üretim optimizasyonu, görüntü işleme tabanlı kalite kontrol, yapay zeka destekli kestirimci bakım ya da dijital ikizle proses simülasyonu gibi alanlar, ileri seviye imalat / üretim başlığı altında toplanır ama klasik SME kaslarıyla sürekliliği olacak şekilde geliştirilemezler. Bu alanlar, sürekli öğrenme, veriyle beslenme ve yazılım entegrasyonu ister. SME'lerin yapısı ise, genellikle buna uygun değildir. Bu gerçeği kabul edebilmek, zayıflık değildir; tersine ileri seviyede olgunluk demektir.

STARTUP İŞ BİRLİĞİ: TEDARİKÇİ DEĞİL, KALDIRAÇ

Açık inovasyon yaklaşımını doğru anlayarak uygulamaya alan şirketler, startuplara asla proje yapan tedarikçi muamelesi yapmazlar. Bilakis, açık inovasyonun öznesi olan startupları bir teknolojik kaldıraç olarak görürler. Metal parça üreten ve yüzde 6-7 seviyesinde olan hurda oranını minimize etmek isteyen bir SME örneği üzerinden gidelim. Geleneksel reflekslerle, operatör eğitimini artırılır, kalite kontrol sıklaştırılır ve daha fazla personel alınır. Sonuç ise genellikle aynıdır. Yani maliyet artar, hurda oranı biraz düşer ama kök neden ortadan kalkmaz. Açık inovasyon diğer bir değişle yeni nesil reflekslerle hareket edildiğinde ise şunlar yapılır: Görüntü işleme alanında uzman bir startupla iş birliğine gidilerek, üretim hattına düşük maliyetli kameralar yerleştirilir. Startup, algoritmasını sahaya uyarlar. SME ise proses bilgisini ve gerçek hatalarını startupa açar. Bu noktada risk vardır ama karşılığı nettir. Hurda oranı minimize edilir. Kalite kontrol insan sezgisinden çıkar, üretim hızı artar ve SME rakiplerinden yapısal olarak ayrışır.

YAZILIM VE OTOMASYON: SAHİP OLMAK DEĞİL, ORKESTRASYON

Seviye atlayan bir SME için yazılım, satın alınıp sahip olunacak bir ürün değildir; birlikte çalıştırılması gereken bir yetenektir. Şirketin planlama sistemleri, üretim yönetimi yazılımları, makineyi izleyen kontrol katmanları, robotik hücreler ve sensörler tek tek mükemmelleştirilmeye çalışılmaz. Çünkü, rekabeti belirleyen şey bu araçların ne kadar gelişmiş olduğu değil, birlikte ne kadar doğru ve hızlı karar üretebildikleridir. Bu nedenle bu SME'ler, startuplarla özellikle üretim verisini anlamlandıran karar destek katmanları, operatör destek yazılımları, low-code/no-code otomasyon çözümleri ve eski makine parkını dijital dünyaya bağlayan ara teknolojiler üzerinde çalışırlar. Büyük üreticilerle aynı yazılımlara sahip olmayabilirler ama aynı hızda ve doğrulukta karar verebilir duruma gelerek rekabette fark yaratabilirler.

ORGANİZASYONEL ETKİ: ZİHNİYET KIRILMASI

Açık inovasyonun en sert etkisi teknoloji tarafında değil, kültürde kendini gösterir. "Biz biliriz" refleksi çatlar. Dışarıdan gelen fikre karşı zihni bariyerler yıkılır. Genç mühendisler, ilk kez şirkette bir anlam görmeye başlarlar. Yönetim ise kontrol etmeye çalışmak yerine yönlendirme odaklı liderliği öğrenir. Fakat acı gerçek şudur ki, açık inovasyon yapan SME'lerin önemli bir kısmı teknoloji yüzünden değil ego yüzünden başarısız olur. Startup'a alan açamayan, verisini paylaşamayan, hatayı tolere edemeyen şirketler oyunu kaybeder. Çünkü açık inovasyon, kontrol fetişini affetmez.

SONUÇ: SEVİYE ATLAMA BİR TEKNOLOJİ MESELESİ DEĞİL

İleri imalat, yazılım ve otomasyon entegrasyonu, SME'ler için bir dönüşüm projesi değildir. Bu, yeni bir var olma biçimidir. Açık inovasyon ise bu var olma biçiminin en rasyonel yoludur. Seviye atlayan SME'ler, 'burada icat edilmedi (not invented here)' sendromundan kendilerini kurtarabilmeyi başarabilmiş şirketlerdir. Bu şirketler, her şeyi kendi başına yapmazlar. Doğru ortak(lar)la, büyüklerden daha hızlı öğrenebilirler. Startupları bir tehdit değil, bir hızlandırıcı veya mobil Ar-Ge merkezleri olarak görürler. Bugün rekabet kimin daha büyük fabrikası olduğuyla değil; kimin daha iyi bir ekosistem kurduğuyla belirleniyor. Bunu erken fark eden SME'ler büyüyor. Diğerleri ise 'dijitalleşiyoruz' diyerek, yerinde saymaya devam ediyorlar.