TÜRKİYE'NİN ÇAY EKONOMİSİ

Dünya çay üreticileri arasında altıncı sırada bulunan Türkiye 1.45 milyon tonluk üretim kapasitesiyle aynı zamanda en büyük tüketicilerden biridir. 2022'de 6.73 milyar dolara ulaşması beklenen Türkiye'deki çay ekonomisinin, 2025'e kadar yıllık yüzde 7,41 büyümesi öngörülüyor. Türkiye'de 205 bin kişi çay üretiminde istihdam edilirken, verimlilik odaklı bir politika izleniyor. Küresel düzeyde çay üretiminde 13 milyonluk istihdamın yüzde 1,57'sini Türkiye karşılarken; kişi başına daha fazla üretim verimliliği elde ediliyor. Sektörde markalaşma ve rekabet öne çıkıyor. Salgının ortaya çıkardığı tarımsal ürünlerde kendi kendine yeterlilik olgusu da olumlu katkı sunuyor. Türkiye çay üretimi ve verimliliği artıracak politikalara yönelebilir.

KÜRESEL ÇAY EKONOMİSİ (MİLYAR DOLAR)

2012 142,2

2015 165,8

2018 195,1

2020 178,7

2021 207,1

2022 229,3

2023 247,1

2024 256,6

2025 266,7

Kaynak: Statista

Üretim, lojistik, ulaşım ve teknolojik kapasitenin iyileştirilmesi, Türkiye'nin küresel çay ekonomisinden daha fazla pay almasına yardımcı olabilir.

ÇAY ÜRETİMİ VE DIŞ TİCARET

Dünya çay ekim alanlarının yüzde ikisine sahip olan bir aktör olarak Türkiye, küresel çıktının ortalama yüzde 4 ile 6'sını üretebiliyor. Küresel çay ihracatında 15 milyon dolarla 31'inci sırada yer alan Türkiye, ithalatta 54 milyon dolarla 25'inci sırada bulunuyor. En çok Sri Lanka (31.5 milyon dolar) ve Kenya'dan (3.69 milyon dolar) ithalat gerçekleştirilirken, en büyük ihracat ülkeleri ise Belçika (5.87 milyon dolar) ve Almanya olarak öne çıkıyor. (2 milyon dolar). Türkiye'nin çay üretim kapasitesi ve potansiyeli açısından ihracatın artırılması mümkündür. Ancak dünyanın en büyük çay tüketicilerinden biri olarak ithalata ihtiyaç duyuluyor. Bu ihtiyacın bir sonucu olarak çay ithal edilmekte ve tüketime sunulmaktadır. Aynı zamanda işlenerek ihraç kalemine de dönüşebilmektedir. Bu anlamda Türkiye'nin çayda yerli üretimi koruması ve teşvik etmesi önem taşıyor.Dünyada kişi başına düşen çay üretiminde birinci sırada yer alan Türkiye'nin potansiyel taşıdığı açıktır. Özellikle diğer çay üreticilerine kıyasla teknolojiyi daha iyi kullanabilen bir aktör olarak Türkiye, tarımsal üretim tekniklerini daha teknolojik hale getirebilir. Tarımsal ürünlerin diğer bölgelere tedarikinde de üretim bölgelerinin altyapısının gelişmesi önem taşıyor. Rize-Artvin Havalimanı ve Rize Limanı'nın bu açıdan kullanımı genişletilebilir. Üretim, lojistik, ulaşım ve teknolojik kapasitenin iyileştirilmesi Türkiye'nin küresel çay ekonomisinden daha fazla pay almasına yardımcı olabilir. Özellikle dış ticaret dengesinin sağlanmasına bu açıdan yaklaşılabilir. Ancak salgın nedeniyle ortaya çıkan fiyat dengesizlikleri çay sektörünü negatif etkiliyor. Kamunun seçici teşvik uygulaması salgının etkilerini minimize etmek için kritiktir. Sadece fiyat odaklı yaklaşımlardan ziyade teknolojik dönüşüme adaptasyon sağlayan, verimliliği ve rekabet gücünü artıran bir politika öncelenebilir.

KİŞİ BAŞI ÇAY ÜRETİMİ VE TÜRKİYE (2018-KİLOGAM)

Türkiye 3,007

Vietnam 2,535

Arjantin 2,014

Çin 1,732

Hindistan 0,937

Kaynak: FAO