Sağlıkta geleceğin yeni rotası: Daha akıllı, daha kişisel, daha insan odaklı

Önümüzdeki 10 yıl içinde sağlık sektörünü en köklü şekilde değiştirecek gelişme sizce ne olacak? Ayrıca geleceğin sağlık profesyonellerinde bugün olmayan hangi yetkinlikler öne çıkacak?

Önümüzdeki 10 yıl içinde sağlık sektörünü en köklü biçimde değiştirecek gelişme, yapay zeka destekli karar sistemleri ve kişiselleştirilmiş tıp uygulamalarının yaygınlaşması olacak. Bugün sağlık hizmetleri büyük ölçüde hastalık ortaya çıktıktan sonra müdahale etmeye dayanıyor. Ancak yakın gelecekte sağlık sistemleri hastalıkları oluşmadan öngörebilen, bireyin genetik yapısını, yaşam alışkanlıklarını ve çevresel faktörlerini birlikte değerlendiren bir yapıya dönüşecek. Özellikle yapay zeka destekli görüntüleme sistemleri, klinik karar destek mekanizmaları ve büyük veri analizleri sayesinde tanı süreçlerinde hata oranları azalırken, teşhis hızları önemli ölçüde artacak. Hekimler bilgiye ulaşan kişiler olmaktan çok, bilgiyi yorumlayan ve hastaya özel çözümler geliştiren uzmanlar haline gelecek. Bugün henüz yaygın olmayan ancak yakın gelecekte mümkün hale gelmesini beklediğim gelişmeler arasında gen düzenleme teknolojilerinin kalıtsal hastalıkların önlenmesinde daha etkin kullanılması, organ üretiminde biyobaskı teknolojilerinin klinik uygulamalara girmesi ve dijital ikiz uygulamalarının sağlık alanında kullanılması bulunuyor.

Yapay zeka, genetik bilimler ve dijitalleşmenin hızla geliştiği bir dönemde geleceğin sağlık hizmetlerini nasıl hayal ediyorsunuz? 2050 yılında bir hastanenin bugünkünden en büyük farkı ne olacak?

2050 yılının sağlık sistemlerini düşündüğümüzde bugünkü hastanelerden oldukça farklı bir yapı göreceğiz. Öncelikle hastaneler yalnızca tedavi merkezleri olmaktan çıkıp sağlık yönetim merkezlerine dönüşecek. Bugün bir kişi hastaneye çoğunlukla hasta olduğunda geliyor. Gelecekte ise bireylerin sağlık verileri giyilebilir teknolojiler, biyosensörler ve dijital sağlık platformları aracılığıyla sürekli takip edilecek. Kalp ritmi, uyku düzeni, fiziksel aktivite, metabolik göstergeler ve hatta bazı biyokimyasal parametreler gerçek zamanlı olarak izlenebilecek. Bu sayede sağlık sistemi reaktif değil proaktif çalışacak. Bir hastalık gelişmeden önce riskler belirlenebilecek ve koruyucu müdahaleler yapılabilecek. 2050'nin hastanesinde yapay zeka, hasta yönetiminin birçok aşamasında aktif rol oynayacak. Radyolojik görüntülerin değerlendirilmesinden ilaç etkileşimlerinin analizine kadar pek çok süreç otomatik sistemler tarafından desteklenecek. Robotik cerrahinin bugünkünden çok daha ileri seviyelere ulaşmasıyla birçok operasyon uzaktan gerçekleştirilebilecek. Genetik teknolojiler ise sağlık hizmetlerinde yeni bir dönemin kapısını açacak. Tedaviler hastalığa göre değil, kişinin biyolojik özelliklerine göre planlanacak. Aynı tanıya sahip iki hastanın tamamen farklı tedavi protokolleri alması olağan hale gelecek.

Türkiye'nin gelecekte sağlık alanında küresel ölçekte daha güçlü bir konuma gelebilmesi için hangi adımların atılması gerekiyor?

Türkiye son yıllarda sağlık altyapısı, sağlık hizmetlerine erişim ve sağlık turizmi alanlarında önemli mesafeler katetti. Ancak küresel ölçekte daha güçlü bir sağlık merkezi olabilmek için bundan sonraki dönemde yalnızca hizmet sunan değil, bilgi ve teknoloji üreten bir ülke konumuna gelmemiz gerekiyor. Bunun ilk şartı araştırma ve geliştirme yatırımlarının artırılması. Üniversiteler, araştırma merkezleri ve özel sektör arasındaki iş birlikleri güçlendirilmeli. Özellikle biyoteknoloji, yapay zeka, genomik çalışmalar, tıbbi cihaz teknolojileri ve dijital sağlık çözümleri stratejik öncelik haline getirilmeli. İkinci olarak nitelikli insan kaynağına yatırım yapılması gerekiyor. Bilim insanlarının ve sağlık profesyonellerinin araştırma yapabilecekleri, uluslararası projelere katılabilecekleri ve yenilikçi fikirler geliştirebilecekleri ekosistemlerin oluşturulması büyük önem taşıyor. Üçüncü olarak sağlık verilerinin güvenli ve etik şekilde kullanılabileceği güçlü dijital altyapılar kurulmalı. Büyük veri ve yapay zeka uygulamalarında başarılı olabilmek için veri yönetimi kritik öneme sahip.

(Medicana Ataköy Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Erhun Eyüboğlu)