Yayın Tarihi:
21 Kasım 2026 09:02Güncelleme Tarihi:
21 Kasım 2026 09:02Güncelleme Tarihi:
21 Kasım 2026 09:02Yayın Tarihi:
21 Kasım 2026 09:02
İŞ AZALMIYOR, ZORLAŞIYOR
Özgür Bey, değişen dünyamızdan hareketle geleceğin mesleklerinin neler olacağını bize nasıl özetlersiniz? Hangi meslekler öne çıkacak, hangi meslekler geri planda kalacak ya da yok olacak?
İlk olarak burada üç önemli ayrım yapmak gerekiyor: Meslek sayısı, iş (pozisyon) sayısı ve bir mesleğin içindeki görevler. Bunlar aynı şeyler değil. Dünya Ekonomik Forumu'nun 2025 tarihli İşlerin Geleceği Raporu'na göre 2030'a kadar 170 milyon yeni iş yaratılması, 92 milyon işin ise ortadan kalkması bekleniyor. Yani net artış 78 milyon iş. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu da 2034'e kadar kelime işlemci operatörleri, daktilograflar ve kasiyerler gibi mesleklerde düşüş öngörüyor. Bunu neden söylüyorum? Çünkü raporlar genelde 'bu meslek yok olacak' demiyor, 'küçülecek' diyor. Mesela çok dolaşan bir söylenti var: Bugünkü çocukların yüzde 65'i henüz var olmayan mesleklerde çalışacak. Ben bunu kanıtlayan bir kaynak bulamadım. O zaman bundan ne anlamalıyız? 'Hangi meslek kaybolacak?' diye sormaktan çok, şunu sormalıyız: Bir mesleğin içindeki hangi görevleri yapay zeka yapacak, hangilerini insanlar? Yani 'mesleklerin içi nasıl değişiyor' diye bakmak lazım. Bir doktoru düşünün. Hangi ameliyatın yapılacağına, nasıl yapılacağına, hangi yöntemin uygulanacağına, hastanın bedeninin ameliyata hazır olup olmadığına yine doktor karar verecek. Ameliyatı ise yapay zeka destekli bir robot yapabilir. Bir çağrı merkezinde basit iade talepleri artık sohbet robotuna gidiyor. Temsilciye kalan, öfkeli müşteri ve karmaşık şikayet. İş azalmıyor, zorlaşıyor. Bu açıdan her işin yapay zekayla nasıl değişeceğini ve neye hazırlanmamız gerektiğini sormalıyız.
GELECEKTE İK'NIN İŞE ALIMI ÜÇ ÖLÇÜTE DAYANACAK
Peki İK'nın yetenek ölçütü ne olacak? Yetenek algısı nasıl değişip şekillenecek? Kısaca, yenilenen ve değişen dünyada İK neye göre işe alım yapacak?
İK'nın dikkat etmesi gereken ilk konu, şu anda çalışanlar ve özellikle junior seviyedekiler. Stanford'lu araştırmacıların ABD bordro verilerine dayanan çalışmasına göre yapay zekaya en açık mesleklerde 22-25 yaş arası çalışanların istihdamı göreli olarak yüzde 13 düştü. Aynı mesleklerdeki deneyimli çalışanların istihdamı ise sabit kaldı ya da arttı. Türkiye'de SGK kayıtlarıyla yapılan bir çalışma da benzer bir tabloya işaret ediyor: 2023'ten bu yana bu mesleklerde istihdam artışı özellikle kariyerinin başındakiler için zayıflamış. 30 yaş üstündekilerde ise benzer bir kayıp görülmüyor. Yeni başlayanların yaptığı basit işleri artık yapay zeka yapıyor. Ama bu kez gençler o işin temelini öğrenemiyor, dolayısıyla gelişemiyor. Basit işleri hiç yapmadan yetişen junior'lar, senior olduğunda verimlilik düşebilir. İstihdamda bakılması gereken şey şu: İşlerin içindeki görevleri, yapay zekanın yapacakları ve insanın yapacakları diye ayırmak gerekiyor. İnsanın yapacağı bölümler için gençlerin becerilerini geliştirmeliyiz. Becerilerden en önemlisi muhakeme: Analiz, sentez ve yapay zekanın verdiği bilginin doğru olup olmadığına karar vermek. Bu arada gelecekte işe alım üç ölçüte dayanacak:
* Alan bilgisi: Yapay zekanın yanlışını fark etmek için önce doğruyu bilmek gerekiyor.
* Muhakeme: Aday belirsiz bir durumda neye öncelik veriyor?
* Yapay zekayla çalışma becerisi: Aracı kullanabilmek değil, aracı denetleyebilmek.
Mülakatlar şöyle yapılabilir. Pazarlama analisti adayına gerçek bir veri seti ve yapay zeka aracı verilir, 45 dakika süre tanınır. İçine bilerek hatalı bir sonuç yerleştirilmiş bir yapay zeka raporu da sunulur. Puanlanan şey raporun güzelliği değil; hatayı bulup bulmadığı ve kararını nasıl savunduğu. Kısacası, eskiden iyi bir çıktı yetkinliğin kanıtıydı. Bugün yapay zeka herkese iyi bir çıktı veriyor. Artık bakmamız gereken şey, adayın o çıktıdaki hatayı görüp göremediği.
İNSANLAR GELİR AÇIĞINI KAPATMAYA ÇALIŞIYOR
Artık insanların birden fazla uzmanlığı ve birden fazla işi olacağı öngörülüyor. Bu görüşe katılıyor musunuz?
Burada yine bir ayrım yapmak lazım, çünkü dört farklı şey birbirine karıştırılıyor:
*Birden fazla alanda uzmanlaşmak,
*Kariyer boyunca meslek değiştirmek,
*Aynı anda iki işte çalışmak,
*Birden fazla gelir kaynağına sahip olmak.
Gözlemim şu: Bugün dünyanın her yerinde finansal sıkıntılar yüzünden üçüncü ve dördüncü maddeler arttı. İnsanlar gelir açığını kapatmaya çalışıyor. Ama büyük ölçüde emin olduğumuz bir şey var: İnsanlar kariyerleri boyunca birden fazla kez meslek değiştirecek. Bu yüzden yapay zeka çağında en önemli özellik, öğrenme çevikliği ve uyum sağlama becerisi olacak.

(Eğitim Bilimci ve Yazar Doç. Dr. Özgür Bolat)