TÜBİTAK MAM Gıda Teknolojileri Araştırma Grubu Lideri ve TÜGİP Koordinatörü Doç. Dr. İbrahim Sani Özdemir, Platin Dergisi Nisan 20"26 sayısında konuk yazar oldu. Özdemir, yazısında foodtech teknolojilerini değerlendirdi. İşte o yazı:

"Gıda sektörü son yıllarda küresel ölçekte önemli bir dönüşüm sürecinden geçiyor. İklim değişikliği, sürdürülebilirlik baskısı, değişen tüketici beklentileri ve dijitalleşme; gıda üretiminden restoran işletmeciliğine kadar tüm değer zincirini yeniden şekillendiriyor. Bu dönüşümün merkezinde ise gıda teknolojileri, gastronomi dünyası ve girişimcilik ekosisteminin giderek daha fazla iç içe geçmesi yer alıyor. Türkiye, güçlü tarımsal üretim altyapısı, zengin gastronomi kültürü ve gelişmekte olan girişimcilik ekosistemi sayesinde Foodtech alanında önemli bir potansiyele sahip.

YENİ NESİL GIDA BİLEŞENLERİ

Türkiye'de Foodtech alanında öne çıkan Ar-Ge trendlerinden biri alternatif protein kaynakları ve yeni nesil gıda bileşenleri. Artan dünya nüfusu ve sürdürülebilir üretim ihtiyacı, girişimcileri yeni protein kaynakları ve farklı üretim teknolojileri geliştirmeye yönlendiriyor. Türkiye'de özellikle baklagillerden elde edilen proteinler, bitki bazlı ürünler ve fonksiyonel bileşenler üzerine çalışmalar hız kazanmış durumda. Sürdürülebilirlik de Foodtech alanının en güçlü yönlendirici unsurlarından biri haline gelmiş durumda. Gıda üretiminde enerji ve su kullanımının azaltılması, üretim yan ürünlerinin katma değerli bileşenlere dönüştürülmesi ve daha verimli üretim teknolojilerinin geliştirilmesi bu kapsamda ön plana çıkan araştırma alanları arasında yer alıyor. Son yıllarda dikkat çeken bir diğer eğilim ise gastronomi ile gıda teknolojisinin daha fazla yakınlaşması... Gastronomi çoğu zaman restoranlar ve butik üretim ile ilişkilendirilse de gastronomik değeri olan ürünlerin daha geniş kitlelere ulaşabilmesi için bu ürünlerin ölçeklenebilir üretim modelleri ile desteklenmesi gerekiyor. Günümüzde birçok şef ve gastronomi markası restoran deneyimini perakende raflarına veya hazır yemek kategorisine taşıyarak daha geniş bir tüketici kitlesine ulaşmayı hedefliyor.

HAZIR YEMEK TEKNOLOJİLERİ VE İNOVASYONU

Bu noktada hazır yemek teknolojileri, gastronomi ile gıda teknolojisinin kesiştiği önemli bir alan olarak öne çıkıyor. Gastronomik ürünlerin endüstriyel ölçekte üretilebilmesi için özellikle ısıl işlem optimizasyonu, raf ömrü yönetimi ve ambalaj teknolojileri kritik rol oynuyor. Ürünün duyusal kalitesini korurken güvenliğini ve raf ömrünü artıracak proseslerin geliştirilmesi bu alandaki Ar-Ge çalışmalarının önemli bir kısmını oluşturuyor. Özellikle Modified Atmosphere Packaging (MAP) teknolojileri gastronomik ürünlerin kalitesini ve tazeliğini koruyarak raf ömrünü uzatıyor.

Bir diğer önemli konu ise yaşlanan nüfusun ihtiyaçlarına yönelik gıda çözümleri. Dünya genelinde yaşam süresi uzuyor ve toplumlarda yaşlı nüfus oranı giderek artıyor. Bu durum yalnızca sağlık sistemleri açısından değil, gıda sistemleri açısından da yeni ihtiyaçları beraberinde getiriyor. Günümüzde hedef yalnızca daha uzun yaşamak değil, aynı zamanda daha uzun süre sağlıklı, üretken ve bağımsız bir yaşam sürdürebiliyor. Bu nedenle yaşlı bireylerin beslenme ihtiyaçlarını karşılayan, kolay tüketilebilen ve besleyici değeri yüksek ürünlerin geliştirilmesi önemli bir çalışma alanı haline geldi. TÜGİP altyapısında bu çalışmalar için önemli bir avantaj sağlayan özel araştırma altyapıları da bulunuyor. Bunlardan biri, dünya genelinde oldukça sınırlı sayıda bulunan insan sindirim sistemi simülasyonu laboratuvarı. Bu laboratuvarda gıdaların sindirim sistemindeki yolculuğu, besin öğelerinin biyoyararlanımı ve biyoeşilebilirliği gibi konular incelenebiliyor.

Platformun bir diğer ana odak alanı ise yapay zeka ve veri temelli gıda sistemleri. Yapay zeka teknolojileri bugün özellikle tüketici trendlerinin analiz edilmesi ve yeni ürün formülasyonlarının geliştirilmesi gibi alanlarda kullanılmaya başlandı. Ancak bu sistemlerin sağlıklı çalışabilmesi için güvenilir veri altyapısına ihtiyaç var. Araştırma kurumlarının raf ömrü tahmini, duyusal beğeni modellemeleri ve proses optimizasyonu gibi konularda oluşturacağı veri setleri bu teknolojilerin gelişmesinde önemli rol oynayacak.

(TÜBİTAK MAM Gıda Teknolojileri Araştırma Grubu Lideri ve TÜGİP Koordinatörü Doç. Dr. İbrahim Sani Özdemir)