Dönüşüm adil ve kademeli olmalı

Enerji dönüşümü konuşulurken akla çoğunlukla emisyon rakamları ve kurulu güç tabloları geliyor. Oysa dönüştürülen her santralin arkasında bir bölge ekonomisi, çok sayıda çalışan ve ülkenin arz güvenliği duruyor. Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı COP31 İklim Zirvesi eşiğinde adil dönüşüm tam da bu yüzden gündemin merkezine yerleşiyor. Elektrik üretimi, dağıtımı ve perakende satışını tek çatı altında toplayan Aydem Enerji, tartışmaya somut bir örnekle katılıyor. Şirketin 25'i yenilenebilir kaynaklara dayalı 27 santrali bulunuyor; 2 bin 181 MW'lık kurulu gücün bin 216 MW'ı yenilenebilirden geliyor. Önümüzdeki üç yılda yaklaşık 700 milyon dolarlık yatırımla yenilenebilir kurulu gücü 2 bin MW'a, toplam kurulu gücü 3 bin MW'a çıkarmayı hedefleyen şirket, 2025'te 550 milyon dolarlık yeşil tahvil ihracına yaklaşık 1 milyar dolarlık talep topladı. Aydem Enerji CEO'su Serdar Marangoz'a göre dönüşümün anahtarı, termik santralleri kapatmak yerine kademeli olarak yenilenebilire çevirmek. Marangoz, Platin'e anlattığı görüşlerinde coğrafya adaletinden depolama yatırımlarına, hibrit santral sahalarından finansmana erişime uzanan bir yol haritası çiziyor; iş dünyası liderlerine de somut bir çağrı yapıyor.

*Vizyonunuzda 'Enerjide Adil Dönüşüm' kavramı nasıl konumlanıyor?

Aydem Enerji olarak adil dönüşümü, yalnızca karbon emisyonlarının azaltılmasıyla sınırlı olmayan, enerji sisteminin ekonomik ve sosyal boyutlarını da kapsayan bütüncül bir süreç olarak değerlendiriyoruz. Bu süreçte önceliğimiz, düşük karbonlu bir enerji yapısına geçerken enerji arz güvenliğini korumak, mevcut kaynakları verimli kullanmak, istihdamı ve yerel kalkınmayı gözetmek. Elektrik üretimi, dağıtımı ve perakende satışını tek çatı altında buluşturan entegre bir iş modeline sahibiz. Bugün 25'i yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı toplam 27 santralimiz ve 1.216 MW'ı yenilenebilir kaynaklardan oluşan 2.181 MW kurulu gücümüz bulunuyor. Önümüzdeki üç yılda yaklaşık 700 milyon dolarlık yatırımla yenilenebilir enerji kurulu gücümüzü 2.000 MW'a, toplam kurulu gücümüzü ise 3.000 MW'a ulaştırmayı hedefliyoruz. Yenilenebilir enerji yatırımlarımızı artırırken mevcut santrallerimizin verimliliğini ve çevresel performansını geliştirmeye yönelik çalışmalarımızı da sürdürüyoruz.

Adil dönüşüm için coğrafya adaletinin göz ardı edilemeyeceğini düşünüyoruz. Yenilenebilir kaynaklar açısından daha dezavantajlı konumda olan ülkeler için daha uzun sürelere ihtiyaç olacaktır. Öte yandan adil dönüşümü hakkıyla gerçekleştirebilmek için atılacak tüm adımların enerji arz güvenliğini riske atmama ön koşuluna sahip olması gerektiğine ve bu dönüşüm sırasında istihdamın ve yerel ekonomik dengelerin de gözetilmesi gerektiğine inanıyoruz. Aksi durumda sürdürülebilir bir plan çerçevesinde dönüşümü hayata geçirmek mümkün olmayacak. Bu kapsamda Türkiye için termik santrallerden çıkış yol haritasının termik santrallerin kapatılması değil bu santrallerin kademeli bir şekilde yenilenebilire dönüşümü şeklinde olması gerektiğini düşünüyoruz. Hali hazırda boşaltılmış olan açık kömür sahalarının hibrit güneş ve rüzgar kapasiteleriyle donatılmak üzere kullanılabileceğine inanıyor ve bu dönüşüm için yol haritasını belirleyecek olan mevzuatların hayata geçirilmesini bekliyoruz.

Dünya iklim diplomasisi COP31'e odaklanmış durumdayken, zirvenin en kritik ajandalarından birini adil dönüşüm oluşturuyor.

*Aydem Enerji olarak COP31 iklim hedeflerine yönelik nasıl bir rol üstlenmeyi planlıyorsunuz?

COP31'in Türkiye'de düzenlenmesini, ülkemizin enerji dönüşümüne yön verecek politikaların şekillenmesi açısından önemli bir fırsat olarak görüyoruz. Özellikle gelişmekte olan ülkeler için adil dönüşümün, iklim hedefleri kadar enerji arz güvenliğini, ekonomik sürdürülebilirliği ve istihdamı da gözeten bir yaklaşımla ele alınması gerektiğine inanıyorum. Her ülkenin enerji kaynakları, üretim altyapısı ve ekonomik koşulları farklı. Dolayısıyla adil dönüşüm için coğrafya adaletinin göz ardı edilemeyeceğini düşünüyoruz. Yenilenebilir kaynaklar açısından daha dezavantajlı konumda olan ülkeler için daha uzun sürelere ihtiyaç olacaktır. Coğrafya açısından dezavantajlı konumda olan ülkelerde fosil yakıtlarla ilgili enerji sektöründe doğrudan ve dolaylı olarak yaklaşık 250 bin kişi istihdam ediliyor ve bu santraller faaliyet gösterdiği bölgelerde geniş bir ekonomik ekosistemi destekliyor. Dolayısıyla adil dönüşümün, mevcut üretim kapasitesini bir anda devre dışı bırakmadan, çalışanların ve bölgesel ekonomilerin geleceğini de gözeten kademeli bir süreç olarak planlanması gerekiyor. Zirveden en önemli beklentimiz de termik santrallerin dönüşümüne ilişkin uygulanabilir, öngörülebilir ve finansman mekanizmalarıyla desteklenen bir yenilenebilire dönüşüm yol haritasının netleşmesi.

Aydem Enerji olarak yaklaşık bin MW termik kurulu gücümüzün dönüşümünü de bu perspektifle değerlendiriyoruz. Gerekli yol haritası ve izin süreçleri netleştiğinde, mevcut santral sahalarımızda hibrit yenilenebilir enerji yatırımlarını hayata geçirmek üzere harekete geçmeye hazırız. Böylece yenilenebilir enerji kapasitemizi artırırken, enerji arz güvenliği açısından önem taşıyan baz yük gücümüzü de ihtiyaç duyulduğunda kullanılabilecek stratejik bir kapasite olarak koruyabileceğiz. Enerji dönüşümünde batarya marifeti ile yenilenebilir kaynaklar ile yerli baz yük kapasitesinin birbirini tamamlayan unsurlar olarak değerlendirilmesini önemsiyoruz. Dönüşümün hızlanmasında düzenleyici çerçevenin netleşmesi kadar finansman ve teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi de kritik önem taşıyor. Mevcut termik santrallerin teknolojik ve çevresel dönüşümünü destekleyen, verimlilik ve emisyon azaltım yatırımlarını teşvik eden, aynı zamanda yenilenebilir enerji kapasitesinin büyümesine olanak sağlayan uzun vadeli politikalara ihtiyaç var. Özellikle karbon piyasalarının güçlendirilmesi, adil dönüşüm finansmanına erişimin kolaylaştırılması ve yatırımcılara öngörülebilir bir düzenleyici çerçeve sunulması, iklim hedeflerinin somut yatırımlara dönüşmesini hızlandıracak. COP31'in, gelişmekte olan ülkelerin enerji dönüşümünde karşılaştıkları farklı ihtiyaçların küresel ölçekte daha güçlü biçimde ele alınmasına ve adil dönüşüm konusunda ortak bir yaklaşım geliştirilmesine zemin oluşturmasını bekliyoruz. Önceliğimiz, Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi doğrultusunda ilerlerken enerji arz güvenliğini koruyan, yerli kaynaklarını verimli değerlendiren ve ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliği gözeten dengeli bir enerji geleceğine katkı sağlamak.

*COP31 sürecinde gelişmekte olan pazarlara yönelik iklim finansmanı ve uluslararası yeşil fonlara erişim mekanizmalarının kolaylaştırılması sizce adil dönüşümün ivmesini nasıl etkiler?

Adil dönüşümün hayata geçirilmesinde finansmana erişim en önemli başlıklardan biri. Yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, mevcut santrallerin dönüşümü ve yeni teknolojilerin devreye alınması önemli bir finansman ihtiyacını beraberinde getiriyor. Bu nedenle özellikle gelişmekte olan enerji piyasalarında uluslararası finansman kaynaklarına erişimin kolaylaştırılması, dönüşüm yatırımlarının hızlanması açısından önemli. Bu süreçte uzun vadeli ve öngörülebilir bir dönüşüm planının belirleyici olduğuna inanıyoruz. Mevcut santrallerin daha verimli, daha az emisyonlu ve teknoloji odaklı tesislere dönüşümünü ortaya koyan somut bir yol haritası, finansman kuruluşlarının bu yatırımları değerlendirmesini ve yatırımların finansmana erişimini kolaylaştıracak. Bunun için mevzuatın tamamlanması, izin süreçlerinin hızlandırılması, teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi ve yatırımcıya güven veren bir düzenleyici çerçevenin oluşturulması gerekiyor. Yeşil finansman alanında edindiğimiz deneyim de bu yaklaşımımızı destekliyor. Aydem Yenilenebilir Enerji olarak 2025 yılında uluslararası piyasalarda gerçekleştirdiğimiz 550 milyon dolarlık yeşil tahvil ihracımıza yaklaşık 1 milyar dolarlık talep geldi. Dolayısıyla doğru zemin sağlandığında Aydem olarak bu dönüşümün finansmanını yaparak hayata geçirebilecek tecrübeye sahip olduğumuzu söyleyebilirim.

*İş dünyası liderlerine COP31 iklim hedefleri eşiğinde bir mesaj verecek olsanız; 'Adil Dönüşüm'ü hayata geçirmek adına atmaları gereken ilk üç kritik stratejik adım ne olmalı?

Adil dönüşümün başarıya ulaşması için öncelikle uzun vadeli ve öngörülebilir bir yol haritasına ihtiyaç var. Bu süreçte üç temel konunun öne çıktığını düşünüyoruz: kamu, yatırımcılar ve sektör arasında güçlü bir iş birliği kurulması, dönüşümün finansmanının sağlanması ve sosyal etkilerin gözetilmesi. İlk olarak, kamu kurumlarıyla sektörün birlikte hareket etmesi ve düzenlemelerin uzun vadeli bir plan çerçevesinde yapılması gerekiyor. Enerji arz güvenliğini korurken mevcut üretim altyapısının dönüşümünü sağlayacak, yatırımcılara ve finansörlere öngörülebilirlik sunacak bir yaklaşım büyük önem taşıyor. Dolayısıyla bu alandaki yol haritasını belirleyecek olan mevzuat altyapısının tasarlanmasını önemsiyoruz. İkinci olarak, yenilenebilir kapasitenin artması için yenilenebilir kaynaklardan elde edilen enerjinin bugün olduğundan daha değerli hale gelmesini sağlayacak yeni ve daha etkili önlemlere ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Tüketim tarafında karbon salınımı yüksek olan sektörler için tüketimlerinin en az yüzde 50 kadar olan kısmını yenilenebilirden elektrik üreten taraflar ile uzun vadeli ikili anlaşma yapmalarının bir seçenekten öte zorunluluk olduğunu düşünüyorum. Bu yönde atılacak adımlar yakın gelecekte yenilenebilir kapasitenin daha hızlı artmasının ve daha kolay finanse edilmesinin önünü açacak. Üçüncü olarak da dönüşümde coğrafya adaletinin mutlaka gözetilmesini ve bu kapsamda coğrafyanın doğal kaynaklar açısından verimliliğine göre ülkeler arasında bir adil paylaşım yapılması gerektiğine inanıyorum.