İklim krizi, doğal kaynakların korunması ve yerel kalkınma ihtiyacı turizm sektörünü dönüşüme zorlarken, bu dönüşüme öncülük eden projelerden biri de SENTRUM. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Enerjisa Enerji, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA) iş birliğiyle hayata geçirilen Sürdürülebilir Enerji Temelli Turizm Uygulama Merkezi (SENTRUM) Projesi, çevresel, kültürel ve sosyal açıdan dengeli bir turizm modelini yerelden başlatarak ülke genelinde yaygınlaştırmayı hedefliyor. UNDP Proje Müdürü Aslı Çakın Dağlı, projenin çıkış noktasını şöyle özetliyor: "İklim dostu, dört mevsime yayılan, topluluk temelli ve enerji verimliliği odaklı bir turizm anlayışı geliştirmek istiyoruz. SENTRUM, yalnızca turistik faaliyetleri değil, tüm bölge yaşamını dönüştüren bir model sunuyor."

SENTRUM kapsamında kurulan uygulama merkezleri, yalnızca fiziksel yapılar değil; bilgi paylaşımının, kapasite geliştirmenin ve toplumsal üretimin merkezleri haline geliyor. Dağlı, merkezlerin işlevine dair, "Bu merkezlerde eğitimler, atölyeler ve yerel paydaşlarla geliştirilen etkinlikler sayesinde, iklim dostu yaşam biçimleri ve bilinçli turizm alışkanlıklarını yerleştirmeyi hedefliyoruz" diyor.

İLK ADIM KÜÇÜKKÖY, İKİNCİ DURAĞI BİRGİ

Projenin ilk uygulama noktası olarak Balıkesir'in Küçükköy Mahallesi seçildi. Burada enerji etütleri yapılırken, güneş enerjisi sistemleri kuruldu, sürdürülebilir turizm rotaları geliştirildi. Dağlı bu süreci, "Yaptığımız her uygulama, yerelin doğal ve kültürel zenginliğini öne çıkaracak şekilde planlandı" sözleriyle aktarıyor. İkinci uygulama merkezi ise İzmir'in Ödemiş ilçesine bağlı tarihi Birgi Köyü oldu. Mayıs 2025'te açılan SENTRUM Birgi Uygulama Merkezi, bölgenin doğal yapısını, kültürel mirasını ve toplumsal potansiyelini sürdürülebilir turizm anlayışıyla birleştiren projelerin kalbi oldu. Dağlı, Birgi'deki süreci şu ifadelerle anlatıyor: "Kadınlardan gençlere, zanaatkârlardan yerel işletmelere kadar pek çok kişi bu sürece aktif olarak katıldı. Atölyeler kurduk, birlikte üretim yaptık, kararları birlikte aldık. Bu sahiplenme, Birgi'yi yaşayan bir örnek projeye dönüştürdü." SENTRUM'da tüm çalışmalar Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi (GSTC) kriterlerine uyumlu şekilde yürütülüyor. Enerji verimliliğinden kültürel mirasın korunmasına, kadınların ve gençlerin güçlenmesinden iklim farkındalığına kadar çok sayıda alanda etkili sonuçlar hedefleniyor. Dağlı, bu konuda ise "Yürüttüğümüz tüm faaliyetlerde küresel sürdürülebilirlik standartlarına uyum gözetiyoruz. Uygulama merkezlerimiz aracılığıyla yerel mirası odağa alıyor, bu dönüşümü daha görünür ve kalıcı hale getiriyoruz" diyor.

(UNDP Proje Müdürü Aslı Çakın Dağlı)