Lüks neden sessizleşti?

İyi bir kaşmir, nitelikli deri, kusursuz bir dikiş, özgün bir form, elde tamamlanan bir detay ya da kendine ait bir tasarım dili, markanın adını göstermeden de ürünün kimliğini taşıyabiliyor. Bu değişim statünün ortadan kalktığını göstermiyor. Statü de lüksle birlikte biçim değiştiriyor. Herkesin tanıdığı sembollerin yanında malzemeyi, zanaatı, tasarımı ve kültürel referansları bilenlerin ayırt edebildiği daha örtük bir alan oluşuyor. Bir parçanın değerini anlayabilmek, nasıl üretildiğini bilmek, tasarımındaki özgünlüğü fark etmek ya da az bulunanı seçmek de farklılaşmanın parçası haline geliyor. Logo geri çekildiğinde fiyat daha fazla dikkat çekiyor. Çünkü sade görünen bir ürünün ardında ham maddenin niteliğinden el işçiliğine, üretim süresinden tasarıma, sınırlı üretimden marka birikimine uzanan görünmeyen bir değer var. Mücevherde aynı taş tasarımla bambaşka bir arzu nesnesine dönüşebiliyor; bir cekette kumaş kadar kalıp, konstrüksiyon ve işçilik fiyatın anlamını değiştiriyor. Sessiz lüksün sade görünümü farklı fiyat seviyelerinde karşılık buldukça 'Logo yoksa neye para ödüyoruz?' sorusu da daha anlamlı hale geliyor. Görüntü benzeşebiliyor; malzeme, emek, fikir ve özgünlük aynı ölçüde benzeşmiyor.

ZANAAT YENİDEN DEĞER KAZANIYOR

Lüksün dönüşümü ürünle de sınırlı kalmıyor. Deneyim, kişiselleştirme, kültür, iyi olma hali ve yaşam kalitesi bu dünyanın daha görünür parçaları haline geliyor. Değerli olan artık sadece taşınan ya da giyilen nesne üzerinden tarif edilmiyor; zamanın nasıl geçirildiği, bir ürünle nasıl bağ kurulduğu, onun ne kadar uzun süre hayatta kaldığı ve markanın nasıl bir deneyim sunduğu da lüksün anlamına ekleniyor. Böyle bakıldığında sessiz lüks, nötr renklerden ve logosuz parçalardan oluşan bir estetikten daha geniş bir tüketici değişimine karşılık geliyor. Ancak sessizlik tek yön değil. Renk, desen, hacim, güçlü silüetler ve dikkat çekici mücevherlerle maksimalizm de yeniden güç kazanıyor. Sessiz lüks ile maksimalizmin yan yana varlığı, lüksün tek bir görüntüye bağlı kalmadığı daha kişisel bir alan açıyor. Biri değeri sadelikte, diğeri güçlü ifadede arayabiliyor; ikisinin buluştuğu yer ise özgünlük ve kişinin kendi seçimini yapabilmesi. Zanaatın yeniden değer kazanması, tasarımın etiketten bağımsız bir imzaya dönüşmesi, mücevherin kişisel hikayeye yaklaşması, deneyimin ürün kadar önem kazanması ve maksimalizmin yeniden sahneye çıkması aynı değişimin farklı parçaları. Bu dosyada sektörün farklı alanlarından isimlerle logonun geri çekildiği, zanaatın ve tasarımın öne çıktığı, statünün biçim değiştirdiği ve maksimalizmin yeniden sözünü yükselttiği lüks dünyasının değişen dinamiklerini konuşuyoruz.

LUG VON SIGA KURUCUSU VE TASARIMCISI GÜL AĞIŞ: ZANAATIN VE İNSAN DOKUNUŞUNUN DEĞERİ

Seri üretimin hızı karşısında el işçiliğinin yeniden değer kazanmasını değerlendiren Lug Von Siga Kurucu ve Tasarımcısı Gül Ağış, bunun en önemli nedeninin tüketicinin artık yalnızca ürünün kendisine değil, o ürünün nasıl üretildiğine de bakmaya başlaması olduğunu dile getiriyor. Bu noktada seri üretimin hız ve erişilebilirlik sağladığını ancak bununla birlikte birbirine benzeyen ve hızla tüketilen ürünlerin sayısının da arttığını belirten Ağış, "El işçiliği ise bunun tam karşısında duruyor. Bir ürünün arkasındaki zamanı, emeği, bilgiyi ve insan dokunuşunu görünür kılıyor. Özellikle lüks tüketicide, sahip olmanın ötesinde bir bağ kurma isteğinin güçlendiğini düşünüyorum. Bir parçanın kim tarafından, nasıl ve hangi teknikle üretildiğini bilmek, ona yalnızca maddi değil, duygusal ve kültürel bir değer de kazandırıyor. Bu nedenle el işçiliği ve yerel üretimin yeniden değer kazanmasını yalnızca bir trend olarak görmüyorum" diyor. Nitekim sessiz lüksün yükselişiyle birlikte logodan ve görünür statü göstergelerinden ziyade malzemenin kalitesi, işçiliğin inceliği, yavaşlığı, sabrı ve ürünün arkasındaki hikayenin önem kazandığını vurgulayan Ağış, "Bence gerçek lüks biraz da burada. Herkesin ilk bakışta fark etmesi gerekmeyen, ancak yakından baktığınızda emeğini ve değerini hissettiren bir ürün yaratabilmek" ifadelerini kullanıyor.

(Lug Von Siga Kurucu ve Tasarımcısı Gül Ağış)

KÜLTÜREL MİRASIN VE BİLİNÇLİ TÜKETİMİN DÖNÜŞÜMÜ

Geleneksel mirası tasarıma aktarırken geçmişi olduğu gibi tekrar etmemek gerektiğinin altını çizen Ağış, kültürel mirastan beslenen bir tasarımın çağdaş olabilmesi için geçmişteki bir motifi veya tekniği yalnızca estetik bir unsur olarak birebir almaktan ziyade onun arkasındaki hikayeyi, zanaatı ve düşünce biçimini anlamak ve bunları bugünün diliyle yeniden yorumlamak gerektiğini söylüyor. Tam da bu aşamada özgünlüğün başladığına işaret eden Ağış, "Bir kültüre ait olduğunu göstermek için onu kelimesi kelimesine anlatmak yerine, o kültürün tasarımın içinde doğal olarak hissedilmesini daha değerli buluyorum. Bir nakış tekniği, bir desen, bir kumaş ya da bir renk; çağdaş bir silüetle buluştuğunda geçmişi tekrar etmek yerine yeni bir anlam kazanabilir. Bu nedenle kültürel kimliğin ve özgünlüğün, görünür logoların yerini alabilecek çok güçlü değer kodları olduğuna inanıyorum. Bir ürünün nereden beslendiğini, nasıl üretildiğini ve arkasındaki tasarım düşüncesini bilen tüketici için logonun kendisinden daha anlamlı bir hikaye oluşabiliyor. Özellikle bugün, bir ürünün ne kadar görünür olduğundan çok, ne anlattığı ve nasıl hissettirdiği daha kalıcı bir değer yaratıyor" diyor. Buna paralel olarak lüks tüketicisinin giderek daha bilinçli ve seçici olacağını öngören tecrübeli tasarımcı; daha az ama daha anlamlı ürünlere yönelme, kaliteye ve uzun ömürlülüğe verilen önem, ürünün üretim koşullarını ve arkasındaki hikayeyi merak etme gibi eğilimlerin güçleneceğini söylüyor. Buradan hareketle sessiz lüksün tüketici davranışındaki daha büyük bir değişimin parçası olarak görülebileceğini belirten Ağış sözlerine şöyle devam ediyor: "Ancak bunun görünürlük ve gösterişin tamamen ortadan kalkacağı anlamına geldiğine inanmıyorum. Moda her zaman farklı ifade biçimlerine sahip olacak. Bazı tüketiciler için görünürlük ve güçlü bir marka ifadesi önemini korurken, bazıları daha kişisel, daha rafine ve daha az görünür bir lüks anlayışını tercih edecek." Ağış gelecekte lüksün sınırlarını çizecek ana unsurlara ise şu sözlerle değiniyor: "Bence gelecekte lüksü belirleyecek olan şey yalnızca bir logonun veya markanın ne kadar görünür olduğu değil; ürünün kalitesi, özgünlüğü, üretim biçimi, tasarımın arkasındaki fikir ve tüketiciyle kurduğu bağ olacak. Tüketici bir parçanın neden değerli olduğunu anlamak isteyecek. Özellikle zanaat, özgün tasarım, sürdürülebilirlik ve kültürel değerlerin bu dönüşümde daha önemli hale geleceğini düşünüyorum. Lüksün geleceği biraz da görünür olmaktan çok değerli olabilmekle ilgili olacak. Sessizleştikçe değerlenebilen bir dünya distopik olmayabilir."

MLOUYE KURUCU VE KREATİF DİREKTÖRÜ MEB SEYMAN: LOGOLARIN ÖTESİNDE BİR MARKA İMZASI

Konuyu şehirler ve mimari üzerinden değerlendirmek istediğini belirten Mlouye Kurucu ve Kreatif Direktörü Meb Seyman, bazı yapıların üzerinde şehrin adı yazmadan o şehri temsil edebildiğini ve zamanla yalnızca bir bina olmaktan çıkıp şehrin görsel kimliğinin bir parçasına dönüşebildiğini söylüyor. Ürün tasarımında da benzer bir ilişkinin kurulabileceğini ifade eden Seyman, "Bir çantanın formu, oranları, konstrüksiyonu ve renk kullanımı yeterince özgün ve tutarlı olduğunda, üzerinde marka adı olmadan da hangi markaya ait olduğu anlaşılabilir. Mlouye'de başından beri kurmaya çalıştığımız ilişki de bu: Logoyu temel tanınma aracı olarak kullanmak yerine, ürünün kendisinin zamanla marka imzasına dönüşmesi" diyor. Bu noktada görünür logoların geri çekilmesiyle tasarımın taşıdığı yükün arttığını belirten Seyman, bu durumun özgün ve tanınabilir bir tasarım dilini lüks açısından daha değerli hale getirdiğinin altını çiziyor.

(Mlouye Kurucu ve Kreatif Direktörü Meb Seyman)

Nitekim bir markanın adını görmeden ürününü tanıyabilmenin ulaşılabilecek en güçlü marka kimliklerinden biri olduğunu vurgulayan Seyman, 'sessiz lüks' kavramının kalıcı olduğunu düşünmediğini söylüyor. Modanın dönemsel tepkiler ve karşı tepkiler üzerinden ilerlediğine işaret eden Seyman, minimalizmin ardından daha görünür ve gösterişli bir dönemin gelmesinin mümkün olduğunu dile getiriyor. Buna karşılık kalıcı olacağını düşündüğü değişimin tüketicinin daha seçici hale gelmesi olduğunu vurgulayan Seyman, lüks tüketicisinin artık yalnızca fiyat, logo ya da bilinirliğe değil, tasarımın özgünlüğüne, ürünün nasıl üretildiğine, malzeme kalitesine ve markanın gerçekten kendine ait bir dünyası olup olmadığına daha fazla baktığını paylaşıyor. Buradan hareketle geleceğin lüks dinamiklerine değinen Seyman, "Bu nedenle geleceğin lüksünü 'sessiz' ya da 'gösterişli' olmak üzerinden değil, ayırt edilebilir ve taklit edilmesi zor bir kimliğe sahip olmak üzerinden tanımlıyorum. Görünürlük geri dönebilir; özgünlük ihtiyacının geri çekileceğini düşünüyorum" cümleleriyle yaklaşımını özetliyor.

MELİS GORAL JEWELRY KURUCUSU MELİS GORAL: TASARIMIN YARATTIĞI ARZU VE ANLAM

Aynı taşın iki farklı tasarımcının elinde bambaşka bir değere ulaşabilmesinin mücevherin değerinin hiçbir zaman yalnızca taşın kendisinden oluşmamasından kaynaklandığını söyleyen Melis Goral Jewelry Kurucusu Melis Goral, bir taşın piyasa değerinin ölçülebileceğini ancak tasarımın yarattığı değerin onun neye dönüştürüldüğüyle ilgili olduğunu dile getiriyor. Tasarımcının taşı yalnızca biçimlendirmediğini, ona bir anlam, bir karakter ve zaman içinde hatırlanabilecek bir kimlik kazandırdığını belirten Goral, "Tasarımın ekonomik değere dönüştüğü nokta, hammaddenin artık tek başına açıklayamayacağı bir arzu yaratıldığı andır. Aynı taşı herkes satın alabilir; fakat onu belirli bir estetik dilin parçası olduğu için istemek, bambaşka bir değer yaratır. Lüks de tam burada başlar: Maddi değerin, fikrin ve tasarımın yarattığı anlamın gerisinde kaldığı noktada" açıklamasını yapıyor. Öte yandan lüksün geleceğini 'sessiz' ya da 'gösterişli' olmak üzerinden tanımlamanın giderek anlamını yitirdiğini düşündüğünü vurgulayan Goral, asıl değişen şeyin lüksün görünürlükten anlam yaratmaya doğru kayması olduğunu ifade ediyor.

(Melis Goral Jewelry Kurucusu Melis Goral)

GÜÇLÜ BİR SEÇİCİLİK DALGASI GELİYOR

Geleceğin lüksünü daha fazla gösterişte değil, daha güçlü bir seçicilikte gördüğünü belirten Goral, dekoratif olanın kendisini değer sanmasının giderek daha az ikna edici olacağına dikkat çekiyor. Lüksün görünür olmak yerine ayırt edilebilir olmayı; logodan çok dili, ihtişamdan çok fikri önemseyeceğini belirten Goral, değerlendirmesini şu sözlerle sürdürüyor: "Sessiz lüksü de yalnızca bir estetik trend olarak değil, tüketicinin 'neye sahip olduğundan' çok 'neyi seçtiğini' önemsemeye başladığı daha derin bir kültürel dönüşümün sonucu olarak görüyorum."

MEHRY MU KURUCUSU VE KREATİF DİREKTÖRÜ GÜNEŞ MUTLU MAVİTUNCALILAR: ÖZGÜNLÜK VE KENDİNE AİT BİR SES

Bugün lüksün tanımının görünür olmaktan çok hissedilir olmakla ilgili olduğunu belirten Mehry Mu Kurucusu ve Kreatif Direktörü Güneş Mutlu Mavituncalılar, bir ürünün arzu nesnesine dönüşmesi için artık üzerinde büyük bir logo taşıması gerekmediğini dile getiriyor. Malzemeye dokunulduğunda hissedilen kalitenin, detaylardaki işçiliğin, tasarımın özgünlüğünün ve arkasındaki hikayenin çok daha güçlü bir bağ kurabildiğini söyleyen Mavituncalılar, "Mehry Mu'da tasarımın kendi dilinin olması çok önemli. Bir çantanın yalnızca hangi markaya ait olduğunun anlaşılmasından ziyade, kendine özgü bir karakter taşımasını önemsiyoruz. Kullandığımız malzemeler, zanaat detayları, semboller ve farklı kültürel referanslar bu kimliğin parçaları" cümleleriyle lükse yaklaşımını paylaşıyor.

BİLİNÇLİ SEÇİMLER VE KİŞİSEL BAĞ

Tüketicinin de giderek daha bilinçli biçimde "Bu ürün bana ne anlatıyor, neden özel ve neden hayatımda olsun?" sorularını sorduğunu düşündüğünü belirten Mutlu Mavituncalılar, sessiz lüksü yalnızca logosuzluk olarak görmediğini vurgulayarak ekliyor: "Asıl lüks, ürünün kimliğinin logoya ihtiyaç duymadan hissedilebilmesi. Bir parçayı yıllarca kullanmak istemek, onunla kişisel bir bağ kurmak ve zaman geçtikçe değerini koruduğunu hissetmek bugün çok daha anlamlı."

(Mehry Mu Kurucusu ve Kreatif Direktörü Güneş Mutlu Mavituncalılar)

ÖZGÜNLÜK ÜZERİNE KURULU GELECEK

Sessiz lüksün yarattığı bilinç değişiminin kalıcı olacağını düşündüğünü ancak lüksün tamamen sessizleşeceğine inanmadığını belirten Güneş Mutlu Mavituncalılar, modanın her zaman dönemsel olarak görünürlük ile sadelik arasında hareket ettiğini paylaşıyor. Gösterişin, rengin, sembollerin ve daha güçlü ifadelerin yeniden öne çıkabileceğine değinen Mavituncalılar, "Fakat tüketicinin kaliteye, zanaata, özgünlüğe ve ürünün arkasındaki dünyaya gösterdiği ilginin kolay kolay geriye döneceğini düşünmüyorum. Gelecekte lüksü belirleyen en önemli unsurlardan biri 'kişisellik' olacak. İnsanlar herkesin sahip olduğu bir üründen ziyade kendileriyle ilişki kurabilecekleri, karakterlerini yansıtan ve uzun süre hayatlarında tutabilecekleri parçalar arıyor. Bu yüzden geleceğin lüksünün 'görünür olmak ya da olmamak' ikiliğinden çok, özgünlük üzerine kurulacağını düşünüyorum. Gerçek lüks, bir ürünün ne kadar yüksek sesle konuştuğundan ziyade, ne kadar kendine ait bir sesi olduğuyla ilgili" diyor.

KISMET BY MİLKA KURUCUSU MİLKA KARAAĞAÇLI İNCE: KENDİ HİKAYESİNE EŞLİK EDEN TASARIMLAR

Yeni kuşak için mücevherin anlamının gerçekten değiştiğini düşündüğünü belirten Kısmet by Milka Kurucusu Milka Karaağaçlı İnce, mücevherin hâlâ değerli bir obje ve statünün bir parçası olabileceğini ancak bugün insanların yalnızca sahip oldukları şeyle değil, onu nasıl taşıdıkları ve kendilerine nasıl ait hale getirdikleriyle de kendilerini ifade ettiklerini söylüyor. Özellikle genç tüketicinin, herkesin sahip olduğu ya da uzaktan bakıldığında hangi markaya ait olduğu hemen anlaşılan tasarımlardan ziyade, kendi hikayesine eşlik eden tasarımlarla bağ kurduğunu dile getiren Karaağaçlı İnce, "Kısmet by Milka'yı kurarken de çıkış noktam buydu: Mücevherin özel bir günü beklemesi değil, insanın karakterinin ve günlük hayatının bir parçası olması. Bir yüzüğü, küpeyi ya da piercing'i nasıl bir araya getirdiğiniz, aslında sizin kişisel stilinizi oluşturuyor. Aynı tasarım iki farklı kişide tamamen farklı bir ifadeye dönüşebiliyor. Bence bugün asıl lüks de burada; size ait olanı yaratabilmekte" diyor.

KİŞİSELLEŞTİRME VE DUYGUSAL BAĞ

Bu noktada kişiselleştirmenin sadece üzerine bir isim ya da harf eklemek anlamına gelmediğini söyleyen Karaağaçlı İnce, kendi seçimlerinizi yapabilmenin, tasarımları özgürce bir araya getirebilmenin ve zaman içinde kendi mücevher hikayenizi oluşturabilmenin de bunun bir parçası olduğunu vurguluyor. Nitekim bu yaklaşımın, mücevheri tek başına bir statü sembolü olmaktan çıkarıp çok daha kişisel ve duygusal bir yere taşıdığını ifade eden İnce, önümüzdeki dönemde lüksün tamamen sessizleşeceğini ya da gösterişin tamamen ortadan kalkacağını düşünmediğini söylüyor.

(Kısmet by Milka Kurucusu Milka Karaağaçlı İnce)

MÜCEVHER BİR STATÜ GÖSTERGESİ DEĞİL, BİREYSEL BİR İFADE BİÇİMİ

Buna paralel olarak insanların kendilerini ifade etme biçimlerinin her zaman değiştiğini ve lüksün de bu değişime uyum sağladığını aktaran Karaağaçlı İnce, önümüzdeki dönemde tek bir lüks anlayışından söz etmek yerine, çok daha bireysel ve farklı beklentilerin bir arada olduğu bir dünya görüleceğini paylaşıyor. Kalıcı eğilimin tüketicideki bilinç ve seçicilik düzeyi olduğuna işaret eden Karaağaçlı İnce'ye göre tüketiciler artık markanın yalnızca görünürlüğünü değil, arkasındaki fikri, tasarımı, işçiliği ve kurduğu bağı önceliklendiriyor.

ÇOK SESLİ LÜKS VE GELECEK

Bir tasarımın hikayesinin, nasıl üretildiğinin ve uzun süre hayatınızda nasıl yer alacağının giderek daha fazla anlam kazandığını bildiren Karaağaçlı İnce, gösterişli tasarımların da her zaman var olacağını çünkü bazı anlarda insanların kendilerini daha güçlü, daha cesur ve daha görünür ifade etmek istediklerini söylüyor. Ardından Karaağaçlı İnce görüşlerini şu sözlerle paylaşıyor: "Geleceğin lüksünün en önemli özelliği, tek bir estetik anlayışı dayatmaması olacak. Gerçek lüks, herkes gibi görünmek değil, kendi seçiminizi yapabilme özgürlüğü. Bizim için de mücevherin geleceği; kişisel, özgür, günlük hayatın içinde ve sahibinin karakteriyle birlikte anlam kazanan tasarımlarda."