Üretimde yaşanan dönüşüm, teknoloji başlıklarının ötesinde, işletmelerin karar alma biçimini kökten değiştiriyor. Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi (TRAI) Kurucusu Halil Aksu, üretimde yaşanan dönüşümün Endüstri 3.0, 4.0 ya da 5.0 tartışmasının ötesinde ele alınması gerektiğini söylüyor ve üretimin geleceğini üç temel olgu üzerinden tanımlıyor.

1. Bağlantıdan veriye

Üretimin yönünü belirleyen ilk kırılımın bağlantısallık olduğunu vurgulayan Halil Aksu, "Her şey, canlı cansız, hareketli hareketsiz, er ya da geç internete bağlanacaktır" diyerek dönüşümün temelini tanımlıyor. Bu bağlantı sayesinde üretim sahasının tamamı ölçülebilir hale gelirken, veriye erişim de üretim süreçlerinin ayrılmaz bir parçasına dönüşüyor.

2. Akıl katmanı devrede

Aksu, bağlantılı sistemlerin bir sonraki aşamada kaçınılmaz olarak akıllandığını ifade ediyor. "İnternete bağlı her şey, er ya da geç, akıllı hale gelecektir" sözleriyle bu geçişi özetlerken, üretimde yazılım tabanlı otomasyonun artık yalnızca 'kural koy-uygula' yaklaşımıyla sınırlı kalmadığını hatırlatıyor. Endüstri 5.0 perspektifinde karar merkezi, veriden öğrenen, bağlamı anlayan ve insanla birlikte çalışan yapay zeka destekli sistemlere kayıyor.

3. Entegrasyon kaçınılmaz

Akıllanan sistemlerin tekil kalmadığını belirten Aksu, "Akıllı olan her şey, er ya da geç, entegre hale gelecektir" diyerek entegrasyonun altını çiziyor. Bu noktada meselenin Endüstri 3.0, 4.0 ya da 5.0 tartışması olmadığını vurguluyor; asıl farkın bu kabiliyetleri işletmeye, yönetime ve kurumsal kültüre yerleştirebilmekten geçtiğini söylüyor. Üretimin raporlamadan yönetime evrildiğini ifade eden Aksu, karar hızlandıkça kalite, verimlilik ve sürdürülebilirliğin birlikte yükseldiğine dikkat çekiyor. Yapay zeka, yalnızca görünürlük sağlamıyor; öngörü, önleyici uygulamalar ve optimizasyon yetkinlikleriyle karar döngüsünün merkezine yerleşiyor. Arıza ve kalite sapması tahmini, dinamik planlama, proses ayarları ile enerji ve bakım optimizasyonu bu dönüşümün somut çıktıları arasında öne çıkıyor.

İNSAN-MAKİNE ORKESTRASYONU

Bu yeni dönemde makinenin rolü de yeniden tanımlanıyor. Aksu, makinenin artık yalnızca talimat alan bir yürütücü olmadığını, kalite, enerji, tedarik ve kapasite kısıtlarını birlikte değerlendirerek seçenek üreten bir 'copilot'a dönüştüğünü söylüyor. Operatör ise alarm takipçisi olmaktan çıkıyor; öneriyi doğrulayan, istisnayı yöneten ve sistemin öğrenmesini yönlendiren pilota evriliyor. Dijital ikizler, kararları sahaya inmeden önce simüle ederek bu orkestrasyonu tamamlıyor.

SÜREÇLERE GÖMÜLÜ ZEKA

Halil Aksu'ya göre asıl ayrışma noktası, yapay zekanın nasıl konumlandırıldığıyla ortaya çıkıyor. "Kazananlar, yapay zekayı bir 'proje' olarak ele almak yerine süreçlere gömülü bir karar yeteneği şeklinde tasarlayan, insanı karar döngüsünde güçlendiren ve sürekli iyileştirmeyi kültüre dönüştüren organizasyonlar olacak" sözleri ise üretimin geleceğine dair çerçeveyi net biçimde çiziyor.

(TRAI Kurucusu Halil Aksu)