Güneşin altında parlayan binlerce ayna... Uçsuz bucaksız Mojave Çölü'nün ortasında yükselen devasa kuleler... 2014'te faaliyete geçtiğinde Ivanpah Solar Electric Generating System, modern teknolojinin ve yenilenebilir enerjinin geleceğine dair bilim kurgu filmlerini aratmayan bir manzara sunuyordu.

İnşasına 2010 yılında başlanan tesis, dört yıllık çalışmanın ardından 2014'te devreye alındı. Toplam 2,2 milyar dolarlık yatırımla hayata geçirilen proje, güneş termal kule teknolojisini temel alıyordu.

Proje, 2011 yılında dönemin ABD Başkanı Barack Obama yönetimi tarafından "Amerika'nın güneş enerjisinde liderliğe yükselişinin simgesi" olarak kamuoyuna sunulmuştu. Ivanpah için ABD Enerji Bakanlığı da üç ayrı federal kredi garantisi kapsamında toplam 1,6 milyar dolarlık finansman desteği sağladı.

NASIL ÇALIŞIYORDU?

Uzay üssü gibi görünen bu tesis, güneş ışığını aynalarla kulelere odaklıyor, elde edilen ısıyla buhar üreterek türbinleri döndürüyordu.

Bu sıra dışı görüntü kısa sürede Ivanpah'ı yalnızca bir enerji santrali olmaktan çıkarıp sembolik bir projeye dönüştürdü. Amerika'nın çölde kurduğu en büyük konsantre güneş enerjisi santrali olarak tanıtılan tesis, daha planlama aşamasındayken kamu desteği almış, temiz enerji yatırımlarının vitrini haline gelmişti.

Ancak aradan geçen yıllar, bu parlak hikâyenin sürdürülebilir olmadığını gösterdi.

TEKNOLOJİ DEĞİŞTİ, GÖZDEN DÜŞTÜ

Ivanpah, ilk yıllarında yenilenebilir enerji alanında etkileyici bir örnek olarak görülse de güneş enerjisi teknolojisi hızla evrildi.

Fotovoltaik panellerin hem verimliliği arttı hem de maliyetleri ciddi biçimde düştü. Bu gelişme, Ivanpah'ın kullandığı teknolojiyi ekonomik açıdan dezavantajlı bir konuma itti.

Güneş Enerjisi analisti Jenny Chase, Şubat 2025'te CNN'e şu yorumu yapmış: Fotovoltaiklerin bu kadar ucuzlayabileceğini kimse hayal bile edemezdi.

-Yani bir zamanlar fütüristik bir umut haline gelen teknoloji, kısa sürede daha verimli ve ucuz alternatiflerin gölgesinde kaldı.

– Yatırım maliyetleri ve operasyon giderleri beklentileri karşılamadı, hatta kimi yıllarda üretim hedeflerinin altında kaldı.

– Doğal yaşamı etkilediği iddiaları, özellikle göçmen kuşlar için ölümcül sıcaklıklar yarattığı yönündeki tartışmalarla da gündeme geldi.

Projeye yönelik eleştiriler giderek arttı. Zaman içinde büyük enerji şirketleri, santralden elektrik alımını sürdürmenin tüketiciler açısından pahalı olduğunu savunarak mevcut sözleşmelerin sonlandırılmasını gündeme getirdi. Bu plan hayata geçseydi, tesisin iki ana üretim birimi 2026'da devre dışı bırakılacaktı.

Bu gelişme, henüz ömrünün başında sayılabilecek bir tesis için fiili bir kapanma anlamına geliyordu.

SON ANDA GELEN FREN

Ancak süreç beklenmedik bir hal aldı. California'daki enerji düzenleyici kurum, santralle yapılan elektrik alım anlaşmalarının feshedilmesine onay vermedi. Böylece Ivanpah'ın 2026'da kapanacağına dair tahminler şimdilik askıya alındı.

Yetkililer, önümüzdeki dönemde enerji talebinin artacağını söylüyor. Özellikle veri merkezleri, yapay zekâ sistemleri ve elektrikli araç altyapısının büyümesiyle mevcut üretim kapasitesinin korunmasının kritik olduğu vurgulandı. Bu nedenle, ekonomik açıdan tartışmalı olsa bile, santralin tamamen devre dışı bırakılmasının şebeke güvenliği açısından riskli olacağı belirtildi.

California Enerji Dergisi'ne göre ise İvanpah iki karşı görüş oluşturmuş durumda

1. Santralin kapatılmasını savunan kesimler, tesisin işletme maliyetlerinin yüksekliğine dikkat çekerek, artık vergi mükelleflerinin kaynaklarının en verimli şekilde değerlendirilmediğini öne sürüyor. Bu görüşü dile getirenler ayrıca, yaşanan teknik sorunlara ve projenin çöl ekosistemi üzerindeki olası olumsuz etkilerine vurgu yapıyor.
2. Buna karşılık karşıt görüşte olanlar ise, mevcut yenilenebilir enerji santrallerinin devrede kalmasının, Kaliforniya'nın iddialı iklim hedeflerine ulaşma sürecinde enerji arzının sürekliliği ve güvenilirliği açısından kritik rol oynadığını savunuyor.